a16z phân tích: "Danh tính phi tập trung" sẽ mở rộng giá trị danh tiếng trên chuỗi như thế nào? Có những cơ sở hạ tầng nào đang được xây dựng?

Tác giả: Phó giáo sư Scott Kominers, đồng sáng lập Koodos Jad Esber
Tiêu đề gốc: Với danh tính phi tập trung, danh tiếng của bạn sẽ đi cùng bạn qua không gian mạng, a16z
Biên soạn: Richard Lee, ChainCatcher
Web3 có một tiền đề, đó là mỗi người dùng internet đều có một định danh internet duy nhất (tương tự như địa chỉ email), có thể liên kết cục bộ với bất kỳ phần mềm nào, đồng thời có thể được lưu trữ trên một mạng blockchain. Là một phần của "danh tính phi tập trung", một phần hoạt động trực tuyến của một người sẽ là "trên chuỗi", có nghĩa là nó là công khai và có thể dễ dàng tìm kiếm thông qua ví tiền điện tử cá nhân.
Với danh tính phi tập trung như vậy - lịch sử có thể truy xuất của mỗi cá nhân - ví tiền điện tử của một người sẽ đóng vai trò tương tự như "hồ sơ" (profile) của Facebook hoặc LinkedIn. Nhưng khác với hồ sơ cá nhân Web2, danh tính phi tập trung có bằng chứng xác thực: thành tựu, đóng góp, sở thích và hoạt động của một người cho đến nay, được ghi lại vĩnh viễn và có dấu thời gian.
Nếu danh tính phi tập trung được áp dụng rộng rãi, mọi người sẽ có thể mang theo và thể hiện bản thân hoàn chỉnh khi di chuyển giữa các không gian mạng: bất kể trên nền tảng nào, những gì mọi người tạo ra, đóng góp, kiếm được và sở hữu trên mạng đều phản ánh sở thích và kinh nghiệm của họ. Điều này sẽ giúp chúng ta gần gũi hơn với cách thức hoạt động trong thế giới vật chất - tài sản và danh tiếng liên quan đến chính chúng ta, chứ không phải nền tảng, mà chúng ta có thể mang theo và sử dụng tùy ý.
Mặc dù hôm nay nghe có vẻ hơi khó tin, nhưng cơ hội thực sự trong lĩnh vực này nằm ở việc sử dụng danh tiếng trên chuỗi cho các mục đích ngoài chuỗi. Ví dụ, trong nền kinh tế người sáng tạo, chúng ta có thể thấy phiên bản Web3 của YouTube, nơi video không thuộc về nền tảng mà thuộc về người sáng tạo. Do đó, người sáng tạo có thể mang video của họ đến bất kỳ không gian trực tuyến nào và nhận được bất kỳ giá trị nào liên quan đến những tài sản đó. Tương tự, dữ liệu trên chuỗi có thể được sử dụng để đo lường mức độ tham gia hoặc sự quan tâm của người dùng đối với một người sáng tạo hoặc thương hiệu cụ thể. Ví dụ, nghệ sĩ âm nhạc có thể dễ dàng xác định những người hâm mộ hàng đầu của mình dựa trên dữ liệu tương tác trên chuỗi và thưởng cho họ bằng những đặc quyền. Trong lĩnh vực tài chính, danh tính phi tập trung có thể giúp thực hiện điểm tín dụng gốc của internet, điều này có thể được sử dụng để cấp phát khoản vay, kiểm tra lý lịch người dùng, xây dựng tín dụng, v.v.
Từ Web2 đến Web3: Sự chuyển đổi từ "thích" thoáng qua đến việc xây dựng danh tiếng lâu dài
So với hầu hết các hồ sơ cá nhân Web2, danh tính phi tập trung không phải là tạm thời. Ví dụ, điều này có nghĩa là NFT bằng cấp trong ví tiền điện tử của bạn sẽ trở thành chứng chỉ học thuật vĩnh viễn. Tương tự, mọi nội dung bạn đăng tải trực tuyến sẽ được liên kết vĩnh viễn với bạn (trừ khi bạn chọn xóa nó). Hơn nữa, với lịch sử công khai, bạn có thể chứng minh rằng bạn đã tham gia vào một xu hướng hoặc dự án nào đó từ rất sớm, chẳng hạn như là fan của Taylor Swift trước khi cô ấy nổi tiếng, hoặc đã đọc bài viết này khi Web3 vẫn đang trong giai đoạn khởi đầu.
Tính liên tục này tạo ra một cơ chế khuyến khích mới để xây dựng danh tiếng: Web3 thúc đẩy tư duy lâu dài, thay vì tạo ra hồ sơ cá nhân tạm thời như chúng ta đã làm trong Web2. Nếu mọi người có quyền xây dựng và duy trì danh tính vĩnh viễn trên mạng, chúng tôi tin rằng hệ thống trên chuỗi có thể khuyến khích mọi người quản lý dấu chân trực tuyến của mình một cách cẩn thận hơn - những điều này có thể được mang vào các dấu hiệu danh tiếng trong tương lai. Trong trường hợp này, việc quản lý một kho NFT vĩnh viễn có thể rủi ro hơn so với việc đăng một loạt bài viết trên mạng xã hội, vì đó là dấu hiệu danh tiếng mà bạn sẽ mang theo trong không gian mạng.
Cơ sở hạ tầng cần thiết cho danh tính phi tập trung
Nếu danh tính phi tập trung là tương lai của internet, thì những đóng góp mà bạn tích lũy trong ví tiền điện tử - những bài viết bạn đã viết, nội dung bạn đã biên soạn hoặc những thứ bạn đã mua - sẽ trở nên rất quan trọng. Chúng sẽ mang theo nhân cách trực tuyến của bạn, đồng thời là nền tảng cho danh tiếng của bạn.
Nhưng để đưa danh tính phi tập trung trở thành chính thống, trước tiên chúng ta phải xây dựng hệ thống để ánh xạ những trải nghiệm ngoài chuỗi liên quan đến mọi người và các mối quan hệ xã hội trên chuỗi. Sau đó, chúng ta phải thiết lập cơ chế để chuẩn hóa, xử lý dòng dữ liệu sẽ được thêm vào chuỗi và ưu tiên chúng. Trong quá trình này, chúng ta cần giải quyết những thách thức đặc thù của danh tính phi tập trung, bao gồm thiếu thông tin bối cảnh về các ghi chép trên chuỗi và các vấn đề liên quan đến việc truy cập vào mạng phi tập trung.
Trên cơ sở đó, với đặc điểm công khai có thể truy vấn của danh tính phi tập trung, trong tương lai sẽ có thể đưa danh tiếng trên chuỗi vào các hoạt động trong thế giới thực, từ đó chúng ta có thể bắt đầu khám phá nhiều trường hợp sử dụng mà nó có thể kích hoạt.
(1) Ánh xạ trải nghiệm ngoài chuỗi và các mối quan hệ xã hội trên chuỗi
Hiện tại, công nghệ blockchain chủ yếu được sử dụng cho các giao dịch tài chính, thường không thân thiện với người tiêu dùng thông thường. Để làm cho danh tính phi tập trung trở nên thực tiễn và phổ biến, quan trọng là phải giới thiệu các cổng để mọi người ghi lại trải nghiệm và mối quan hệ xã hội của họ trên mạng blockchain, chẳng hạn như thành tựu giáo dục, thành tựu nghề nghiệp hoặc mối quan hệ với người hâm mộ. Một số công ty đã đang đối phó với thách thức này. Violet đang nỗ lực xác thực thông tin danh tính cá nhân ngoài chuỗi trên chuỗi. Rabbithole, Polywork và 0xStation cho phép người dùng ghi lại thành tựu nghề nghiệp của họ trên chuỗi. Koodos cho phép tập hợp nhiều mối quan hệ trên chuỗi khác nhau, cho phép mọi người chuyển đổi bất kỳ nội dung nào trên internet thành NFT tùy chỉnh, một bộ sưu tập có ý nghĩa thể hiện danh tính trực tuyến của họ. (Công bố lợi ích: Tác giả Esber đồng sáng lập Koodos, Kominers cung cấp tư vấn thiết kế thị trường cho công ty.)
Có hai cách để ghi lại hoạt động và mối quan hệ xã hội của mọi người trên chuỗi: chủ động và bị động. Giao thức chứng nhận tham dự (POAP) cho phép các tổ chức sự kiện tạo ra các mã thông báo mà người tham gia có thể thu thập, là một cách ghi chép chủ động. Khi mọi người nhận các mã thông báo này, họ có ý định ghi lại một "sự kiện cuộc sống" trên chuỗi, làm cho nó trở thành một phần của danh tính kỹ thuật số của họ. Tương tự, mọi người có thể chủ động chứng minh kỹ năng, đặc điểm tính cách hoặc thành tựu của người khác bằng cách gửi mã thông báo cho họ, những chứng minh này có thể được xác thực thông qua đánh giá đồng đẳng (peer review) hoặc đánh giá hoạt động trên chuỗi.
Hoặc, khi ví của một người tương tác với ứng dụng hoặc trang web, thông tin liên quan đến những tương tác này có thể được ghi lại một cách bị động. Ví dụ, nếu ví của bạn kết nối với Discord và bạn nhận được huy hiệu máy chủ, thì những huy hiệu này có thể được thêm vào bộ sưu tập trên chuỗi của bạn.
(2) Xử lý dữ liệu danh tiếng và tiêu chuẩn dữ liệu
Một khi tất cả những dữ liệu danh tính này được ghi lại trên chuỗi, chúng ta sẽ cần một hệ thống thích hợp để tổ chức và giải thích nó, đảm bảo rằng dữ liệu tự nó có ý nghĩa đối với người sở hữu ví và những người tương tác với nó. Vì ví cũng được sử dụng cho việc lưu trữ và giao dịch nội dung thông thường, nên nhiệm vụ này đặc biệt thách thức: ví sẽ tích lũy một lượng lớn dữ liệu lộn xộn.
Để đơn giản hóa logic (cũng vì các khía cạnh khác nhau của danh tính một người sẽ tự nhiên chồng chéo và tương tác), việc lưu trữ các hoạt động và đóng góp liên quan của một người trong cùng một ví là hợp lý. Nhưng bất kỳ người cụ thể nào cũng không chỉ là người sáng tạo, người xây dựng, nhà đầu tư hoặc nhà sưu tập, họ đồng thời có nhiều vai trò khác nhau. Do đó, chúng ta cần một cách nào đó để lấy một phần danh tính phi tập trung của họ và trình bày nó cho các đối tượng khác nhau trong các không gian kỹ thuật số khác nhau. Hãy tưởng tượng có một thiết kế như vậy - nội dung tổng thể của ví là bí mật, nhưng việc truy cập vào một khía cạnh cụ thể của danh tiếng của một người cần một khóa cụ thể.
Có một phiên bản cao cấp hơn của Etherscan (công cụ tìm kiếm giao dịch trên blockchain Ethereum) cũng rất hữu ích, cho phép người dùng xem tất cả các tương tác của một ví trong một loại hoạt động nhất định, chẳng hạn như các hoạt động liên quan đến dịch vụ cộng đồng.
Ngoài việc tổ chức dữ liệu gốc, quan trọng là có một hệ thống có thể tổng hợp và đơn giản hóa thông tin ví, làm cho thông tin này rõ ràng hơn và dễ so sánh hơn. Một ví dụ gần đây là DeGen score, một bộ hệ thống để đo lường mức độ "cuồng tín" của người dùng đối với tiền điện tử, tổng hợp tất cả thông tin giao dịch trong ví như nguồn dữ liệu. Đồng thời, Ceramic giúp các ứng dụng theo dõi dữ liệu biến đổi lớn và mã hóa thông tin liên quan trên chuỗi, cho phép người xem dữ liệu so sánh đóng góp của mọi người đối với các dự án khác nhau ở mức độ cao hơn.
Quản lý thông tin danh tiếng cũng cần các tiêu chuẩn dữ liệu có thể truy cập công khai - các định dạng dữ liệu đã được thỏa thuận, chẳng hạn như "bằng chứng của một đóng góp trông như thế nào" hoặc "làm thế nào để biểu thị một ghi chép trên chuỗi". Việc cấu trúc thông tin đầu vào này có thể đảm bảo khả năng tương tác: (1) cho phép mọi người kết hợp thông tin "danh tính" từ các dịch vụ khác nhau một cách có ý nghĩa, (2) đồng thời giảm thiểu ma sát có thể xảy ra khi các khía cạnh khác nhau của danh tiếng trên chuỗi của cá nhân tương tác với nền tảng.
Thách thức trong việc đưa danh tính phi tập trung vào chính thống
Tất nhiên, việc xây dựng hệ thống danh tính phi tập trung như trên có những thách thức bẩm sinh. Công nghệ hiện có để ghi lại thông tin đầu vào thường rất nguyên thủy - chủ yếu giới hạn trong lịch sử giao dịch - trong khi những thứ như "danh tính" lại chủ quan và phức tạp sẽ cần nhiều thông tin bối cảnh hơn. Thông tin bối cảnh giải thích lý do bạn nhận được hoặc mua một tác phẩm nghệ thuật nào đó. Ví dụ, việc nhận NFT vì đã đóng góp cho dự án nên cung cấp thông tin về lý do bạn có thể nhận được nó và bạn đã thể hiện kỹ năng như thế nào. Một sự kiện mua tác phẩm nghệ thuật kỹ thuật số nên bao gồm lý do bạn mua nghệ thuật, cảm xúc mà nó mang lại cho bạn hoặc suy nghĩ của bạn.
Một hệ thống dựa trên nền tảng vĩnh viễn cũng đặt ra thách thức cho việc trốn tránh danh tính trong quá khứ, điều này rất rõ ràng trong các hệ thống điểm tín dụng và các cơ chế danh tiếng lâu dài hiện nay. Nó có thể có nghĩa là bạn sẽ không bao giờ có thể trốn tránh những sai lầm.
Hơn nữa, ví tiền điện tử hiện tại gần như không thể ngăn chặn việc mất mát hoặc rò rỉ dữ liệu. Trước khi tiền điện tử trở thành kho lưu trữ danh tính và danh tiếng chính thống, nó cần cung cấp những bảo vệ an toàn mà chúng ta đã quen thuộc.
Nói rộng ra, việc mở rộng quyền truy cập vào nguồn thông tin danh tiếng trên chuỗi cũng rất quan trọng. Hiện tại, tiền điện tử thường nghiêng về người giàu, nam giới và người da trắng. Nếu môi trường cạnh tranh để xây dựng danh tính trên chuỗi không công bằng, thì nguồn danh tiếng mới này sẽ chủ yếu mang lại lợi ích cho tầng lớp có đặc quyền, từ đó làm gia tăng khoảng cách xã hội và kinh tế hiện có.
Danh tính phi tập trung sẽ mang lại cơ hội hạ nguồn
Mặc dù có những thách thức này, chúng tôi vẫn tin rằng danh tiếng trên chuỗi sẽ mở khóa nhiều trường hợp sử dụng rộng rãi. Dưới đây là một số ứng dụng trong số đó, nhưng chúng tôi tin rằng còn nhiều ứng dụng khác nằm ngoài khả năng tưởng tượng của chúng tôi. Bằng cách di chuyển "danh tính" trên chuỗi, chúng ta có thể lật đổ các quy trình tài chính lỗi thời và cung cấp các phương thức tiếp cận vốn công bằng, thiết kế lại cách thức kết nối tài năng với dự án, và cung cấp một mô hình hoàn toàn mới cho việc nhận diện và bồi thường lao động trực tuyến.
Hệ thống tài chính truyền thống khiến việc hình thành và truy cập hồ sơ tín dụng của một người trở nên khó khăn. Trong khi đó, tính di động và khả năng tiếp cận của danh tính phi tập trung có thể phá vỡ đáng kể cách thức mà danh tiếng của chúng ta được sử dụng trong hệ thống tài chính hiện tại. Ví dụ, danh tính phi tập trung có thể giúp thực hiện điểm tín dụng gốc của internet, từ đó mở khóa nhiều trường hợp tài chính như cấp phát khoản vay, kiểm tra lý lịch người dùng, xây dựng tín dụng, v.v.
Hơn nữa, khác với các hệ thống điểm tín dụng hiện có, hệ thống trên chuỗi có thể dễ dàng di chuyển qua các biên giới và ứng dụng. Tuy nhiên, ở đây cần phải cân nhắc cẩn thận cách mà người dùng có thể thêm thông tin bối cảnh và tổ chức (curate) thông tin lịch sử công khai vĩnh viễn của họ để tránh thiên kiến không đúng. Việc tránh bị đẩy ra khỏi thế giới kỹ thuật số là quan trọng, vì điều này có thể cản trở khả năng của bạn trong việc có được nhà ở trong tương lai.
Trong lĩnh vực tuyển dụng, danh tính phi tập trung dựa trên ghi chép chi tiết về các hoạt động và thành tựu nghề nghiệp, đảm bảo "sơ yếu lý lịch mở" (open CVs). Điều này có thể cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về công việc trước đây của một người và cái nhìn sâu sắc hơn về kỹ năng và đóng góp của họ.
Mặc dù việc ghi lại và lưu trữ các hoạt động nghề nghiệp ở cấp độ này có thể phức tạp, nhưng việc tổng hợp dữ liệu hoạt động trên chuỗi so với hồ sơ nghề nghiệp tĩnh do người dùng tạo trên LinkedIn sẽ có thể thực hiện nhanh hơn. Điều này mở ra các trường hợp sử dụng thúc đẩy sự kết nối tài năng. Hãy tưởng tượng một phiên bản khác của Behance - nơi mà danh mục đầu tư của nhà thiết kế có thể được lấp đầy bằng các dự án được theo dõi và xác thực tự động, từ đó tạo ra một quy trình tuyển dụng trực tiếp thông qua blockchain.
Hơn nữa, còn có một loại ứng dụng sử dụng danh tiếng trên chuỗi để khuyến khích các hình thức sáng tạo hoặc đóng góp mới. Đến nay vẫn còn khó khăn để xác định các dự án hàng đầu. Bằng cách theo dõi các hoạt động đóng góp của một người trên internet thông qua danh tính phi tập trung, chúng ta sẽ có thể đo lường tốt hơn mức độ quan tâm sớm của một người đối với một chủ đề hoặc xu hướng nào đó cũng như giá trị đóng góp của họ cho một chủ đề. Ví dụ, Startupy khuyến khích các chuyên gia đóng góp kiến thức khởi nghiệp và nhận được danh tiếng lan tỏa trên toàn internet trong các lĩnh vực cụ thể.
Khối lượng thông tin được lưu trữ trên chuỗi thậm chí có thể lật đổ việc tìm kiếm và phát hiện trên thị trường khổng lồ. Tính công khai có thể truy vấn của danh tính phi tập trung sẽ hỗ trợ một loạt các thuật toán khớp, trong khi trước đây, các thuật toán khớp chỉ có thể được phát triển bởi những người có quyền truy cập vào dữ liệu của chúng ta. Hơn nữa, cho đến nay, chúng ta chỉ có thể đo lường giá trị mà mọi người liên kết với nội dung dựa trên các chỉ số tham gia cơ bản, chẳng hạn như thời gian họ dành cho ứng dụng hoặc liệu họ có nhấn "thích" hay không. Nếu chúng ta hiểu rõ hơn về mức độ sẵn sàng của mọi người để trả tiền cho nội dung khác nhau, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về mức độ tham gia hoặc sự quan tâm của họ.
Hơn nữa, nếu mọi nội dung trên internet đều thực sự có thể kết hợp hoặc tái chế, sẽ có khả năng xác định nội dung nào sẽ kích thích sự sáng tạo tiếp theo, hoặc nội dung nào có khả năng trở thành meme. Điều này sẽ cung cấp một cách mới để trình bày nội dung, tương tự như hệ thống của TikTok. Cuối cùng, có thể cũng là điều phá vỡ nhất, chính những người sáng tạo có thể trở thành nền tảng phát hiện mới - đặc biệt là thông qua mô hình token để khuyến khích.
Nếu chúng ta phát triển một internet mà "danh tính" gắn liền với cá nhân, thay vì phân tán trong các không gian cô lập, chúng ta sẽ gần gũi hơn với cách thức hoạt động của sự vật trong thế giới thực: tài sản trực tuyến của chúng ta sẽ thuộc về chúng ta, và chúng ta sẽ có thể thể hiện bản thân hoàn chỉnh và chân thực trong không gian mạng.
Chú thích: Bài viết này là phần thứ hai trong loạt bài về hệ thống danh tiếng Web3, phần đầu tiên xem tại 《Nghiên cứu mới nhất của a16z: Mô hình kinh tế hai token dựa trên danh tiếng | ChainCatcher》。ChainCatcher đăng lại để học tập, không đại diện cho quan điểm của ChainCatcher.