Franklin Templeton: Trí tuệ nhân tạo AI mới là "ứng dụng sát thủ" của blockchain

Tác giả: Sandy Kaul (Giám đốc Tài sản Kỹ thuật số và Đổi mới của Franklin Templeton)

Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher

AI tiến hóa, đang dẫn dắt câu chuyện đầu tư

AI đã liên tục tiến hóa. Vào khoảng những năm 2010, các khả năng ban đầu như học máy, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và phân tích dự đoán đã thắp sáng kỷ nguyên "dữ liệu lớn", cho phép con người xử lý dữ liệu có cấu trúc và không có cấu trúc với tốc độ và quy mô mà trước đây khó tưởng tượng. Lúc đó, AI giống như một công cụ hỗ trợ công việc cho con người.

Đến đầu những năm 2020, AI sinh ra, với công dụng và vai trò đã nâng lên một tầm cao mới. AI từ một trợ lý đã trở thành "đối tác sáng tạo", có khả năng tạo ra nội dung, phản hồi các câu hỏi khác nhau, thậm chí hoàn thành một phần công việc cho con người. Tiềm năng của AI sinh ra vẫn chưa được khai thác hết, sản phẩm vẫn đang trở nên mạnh mẽ hơn và thâm nhập vào nhiều khía cạnh của cuộc sống hàng ngày.

Khi ảnh hưởng mở rộng, vị thế của AI như một dòng đầu tư đã trở nên không thể tranh cãi.

Vào ngày 14 tháng 7 năm 2026, giá cổ phiếu của IBM đã giảm mạnh 25,2% trong một ngày. Trước đó, họ đã đưa ra cảnh báo: ngân sách công nghệ của các doanh nghiệp đang ngày càng được đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI, trong khi chi tiêu cho phần mềm truyền thống và các dự án CNTT đã bị trì hoãn hoặc cắt giảm.

Chỉ số S&P 500 hiện tại đã đạt đến mức độ tập trung cao nhất kể từ thời kỳ bong bóng công nghệ cuối những năm 1990. 10 cổ phiếu có giá trị vốn hóa lớn nhất đều là cổ phiếu liên quan đến AI, chiếm gần 40% tổng giá trị vốn hóa của toàn bộ chỉ số. So với đó, con số này chỉ là 25% trong thời kỳ bong bóng Internet, và chỉ 15% vào năm 1980.

Các nhà đầu tư tổ chức đặc biệt coi AI là một xu hướng lớn mang tính cấu trúc, đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng AI, trung tâm dữ liệu và cổ phiếu bán dẫn.

Nhưng cách bố trí như vậy có thể vẫn chưa đủ để nắm bắt lợi ích từ vòng tiến hóa tiếp theo của AI.

Sự trỗi dậy của AI thông minh

AI sinh ra đã có một bước nhảy vọt so với các công cụ AI ban đầu về khả năng, hiệu quả và ứng dụng. Hiện nay, AI thông minh đang trưởng thành và được áp dụng rộng rãi, có thể gây ra tác động không kém, thậm chí vượt qua những gì đã có trước đó.

AI thông minh đã nâng cao mô hình tương tác từ một chatbot phản hồi thụ động, tiến tới một hệ thống tự chủ có khả năng cảm nhận môi trường, tự lập kế hoạch và thực hiện các nhiệm vụ nhiều bước mà không cần con người giám sát liên tục, đạt được các mục tiêu cao hơn.

Agent có thể tương tác trực tiếp với các hệ thống phần mềm bên ngoài, kho mã, và vai trò của AI do đó đang được định nghĩa lại. Có 38% tổ chức cho biết, đến năm 2028, Agent sẽ trở thành thành viên trong đội ngũ như các đồng nghiệp con người, cùng nhau nâng cao năng suất và thúc đẩy đổi mới.

Theo xu hướng này, các nhiệm vụ giao cho AI cũng sẽ ngày càng phức tạp hơn. AI sinh ra giỏi trong việc thu thập kiến thức, tổ chức nội dung; trong khi Agent sẽ ngày càng đảm nhận nhiều công việc "giao dịch", tự khởi xướng, theo dõi, hoàn thành nhiệm vụ và quản lý kết quả cuối cùng.

Có dự đoán rằng, đến năm 2030, quy mô thương mại của Agent có thể đạt từ 3 nghìn tỷ đến 5 nghìn tỷ USD.

Đối với các tổ chức, loại giao dịch này chủ yếu sẽ diễn ra trong phần mềm doanh nghiệp. Có dự đoán cho thấy, đến năm 2028, 33% phần mềm doanh nghiệp sẽ tích hợp AI thông minh, lên tới 15% quyết định hàng ngày sẽ được xử lý bởi những Agent này.

Phần mềm với phần mềm sẽ phải trả các khoản phí nhỏ cho sức mạnh tính toán, gọi API, sử dụng dữ liệu và các dịch vụ khác nhau. Đây là một cách tương tác hoàn toàn mới, có thể chính xác đến từng nhiệm vụ để ghi chép và thanh toán.

Các giao thức "phần mềm trả tiền cho phần mềm" đang xuất hiện

Các giao thức hỗ trợ giao dịch "máy với máy" này đang dần xuất hiện. Stripe và Visa đã ra mắt giao thức thanh toán máy (MPP).

Giải pháp mã nguồn mở cũng đang nóng lên. Vào đầu những năm 1990, những người thiết kế World Wide Web đã để lại một mã phản hồi có số "402" khi quy định các quy tắc giao tiếp giữa trình duyệt và máy chủ, đánh dấu là "cần thanh toán" (payment required).

Coinbase dựa trên điều này đã tạo ra một giao thức "x402", cho phép Agent khởi xướng và hoàn thành các lệnh thanh toán như vậy, sau đó đã chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ liên quan cho Quỹ Linux, để nó trở thành một tiêu chuẩn ngành mở.

Hiện nay, các mạng thẻ tín dụng lớn, Stripe, Shopify, Google, Amazon Web Services (AWS) và ngày càng nhiều nhà cung cấp dịch vụ Web3 đã kết nối với tiêu chuẩn thanh toán này. Mục tiêu là để "phần mềm trả tiền cho phần mềm", hoàn toàn không cần sự can thiệp của con người.

Trong vài năm tới, thanh toán của Agent rất có thể sẽ định hình lại cách tương tác của người tiêu dùng. Có dự đoán rằng, đến năm 2030, Agent sẽ đóng góp từ 15% đến 25% doanh thu thương mại điện tử của Mỹ.

Hiện tại, ChatGPT đang xử lý 2,5 tỷ câu hỏi mỗi ngày, trong đó có 53 triệu câu hỏi liên quan đến mua sắm được khởi xướng qua nền tảng AI. OpenAI cũng đang đưa quy trình thanh toán vào các ứng dụng ChatGPT bên thứ ba, chẳng hạn như Target, DoorDash và Instacart.

Blockchain, làm thế nào để hỗ trợ giao dịch giữa các máy

Để hỗ trợ các giao dịch "máy với máy" này, cần một hệ thống ghi chép an toàn, tự chủ, có thể xác minh và có khả năng xử lý cao.

Hệ thống thẻ tín dụng và ngân hàng truyền thống không phù hợp với cấu trúc phí cho các khoản thanh toán nhỏ của Agent. Một giao dịch thẻ tín dụng tiêu chuẩn trung bình phải chịu phí từ 2% đến 3%, cộng thêm khoảng 0,3 USD phí cố định; trong khi Agent mua 1 giây sức mạnh tính toán hoặc thực hiện 1 lần truy vấn dữ liệu, chi phí trung bình chỉ khoảng 0,001 USD.

AI thông minh muốn hoạt động, rất có thể phải dựa vào công nghệ mã hóa và blockchain, vì hệ thống nền tảng này vốn đã phù hợp với các tình huống như vậy. Thực tế, với một số đặc điểm dưới đây, blockchain và công nghệ mã hóa có khả năng trở thành nền tảng cho các giao dịch này.

Tự động tạo và thực hiện hợp đồng. Các Agent thanh toán sẽ tạo ra token để hoàn thành việc mua và thanh toán. Mỗi token đều có một tập hợp các quy tắc giao dịch: những thương gia nào có thể nhận token này, số tiền tối đa có thể chi cho mỗi giao dịch, thời hạn hiệu lực của token là bao lâu. Khi một giao dịch mua hoàn tất, token dùng một lần này sẽ tự động hết hiệu lực. Blockchain có thể giữ, gửi, nhận những token này và thực hiện theo các quy tắc đã được ghi trong token như thực hiện hợp đồng thông minh.

Xác thực danh tính phi tập trung. Mỗi Agent đều có một danh tính duy nhất, có thể xác minh bằng mật mã. Mỗi token mà nó tạo ra đều mang theo chứng chỉ của riêng mình, chỉ với chứng chỉ này mới có thể ký giao dịch trên blockchain. Blockchain sẽ kiểm tra các chứng chỉ này khi xác thực giao dịch, nếu danh tính bị xác định là không hợp pháp, cơ chế đồng thuận sẽ chặn giao dịch này.

Có thể kiểm toán toàn bộ quá trình. Mỗi quyết định, mỗi giao dịch, mỗi lần trao đổi dữ liệu mà Agent thực hiện trên chuỗi đều có thể được ghi lại trên sổ cái không thể thay đổi, bất kỳ ai cũng có thể truy cập công khai thông qua trình duyệt blockchain, từ đó đảm bảo trách nhiệm có thể truy nguyên, quá trình minh bạch.

Kết nối với sức mạnh tính toán và dữ liệu phi tập trung. Thông qua blockchain, Agent có thể gọi tài nguyên tính toán phân tán (chẳng hạn như mạng GPU) và dữ liệu, giảm sự phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng đám mây tập trung, tư nhân, đồng thời cũng giúp giảm chi phí vận hành của mô hình giao dịch tần suất cao.

Tốc độ và thanh toán. Bitcoin chỉ có thể xử lý khoảng 7 giao dịch mỗi giây, Ethereum khoảng 75 giao dịch, nhưng các blockchain công cộng tốc độ cao mới đã nâng cao đỉnh điểm: Aptos có thể đạt tối đa 12,933 giao dịch mỗi giây (TPS), Solana là 6,284 TPS, BNB Chain là 3,252 TPS.

Tốc độ này đã tương đương với mạng Visa, mạng này trong điều kiện hoạt động bình thường xử lý từ 1,700 đến 10,000 giao dịch mỗi giây. Nhưng ngay cả khi so sánh như vậy, vẫn đánh giá thấp hệ thống trên chuỗi. Blockchain trong khoảng thời gian TPS đó vừa ghi lại vừa hoàn tất thanh toán; trong khi Visa chỉ ghi lại giao dịch này, việc thanh toán thực sự còn phải chờ từ 1 đến 3 ngày làm việc.

Với những đặc điểm này, blockchain sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình AI thông minh thực hiện giao dịch tiêu dùng. Ngược lại, sự phát triển của AI thông minh cũng rất có thể trở thành "ứng dụng sát thủ" thúc đẩy sự phổ biến của blockchain.

Làm thế nào để đầu tư vào cơ hội AI thông minh này

Hiện tại, các nhà đầu tư để thu được lợi ích từ sự tăng trưởng của AI thường mua cổ phiếu của các công ty liên quan đến AI và chuỗi ngành liên quan, hoặc tham gia làm LP cho quỹ đầu tư tư nhân, hoặc đầu tư vào các nhà cung cấp năng lượng và trung tâm dữ liệu hỗ trợ AI.

Nhưng để nắm bắt cơ hội từ AI thông minh, những tổ hợp này có thể cần phải mở rộng ra các token gốc của blockchain công cộng, cũng như các token dự án phát hành bởi các ứng dụng và dự án trên chuỗi. Những lực lượng thúc đẩy sự chuyển biến này có thể được tóm tắt như sau.

Nhu cầu về tiền điện tử sẽ tăng lên. Để ghi lại một giao dịch trên một chuỗi, Agent phải sử dụng token gốc của chuỗi đó để thanh toán phí. Ví dụ, muốn ghi chép trên Solana, phải trả bằng SOL. Khi số lượng thanh toán của Agent tăng lên, nhu cầu về token gốc của các blockchain hỗ trợ những giao dịch này có thể sẽ tăng vọt, từ đó tạo ra giá trị cho mỗi người nắm giữ token. Ban đầu, nhu cầu này rất có thể đến từ các khoản thanh toán nhỏ giữa các hệ thống phần mềm doanh nghiệp.

Hệ sinh thái blockchain sẽ mở rộng. Giao dịch càng nhiều trên một chuỗi, nhu cầu về token gốc càng cao, số tiền đổ vào kho bạc của chuỗi đó cũng sẽ càng lớn. Quỹ blockchain sẽ sử dụng nguồn quỹ này để cấp phát cho các nhà phát triển, khuyến khích họ phát triển ứng dụng trên chuỗi, trao thưởng cho các nhà phát triển phát hiện lỗ hổng bảo mật, và cũng để khuyến khích những người xác thực giao dịch trên mạng. Số tiền có thể phân bổ càng nhiều, hệ sinh thái càng có khả năng phát triển, an toàn hơn, từ đó thu hút nhiều nhà phát triển hơn tham gia xây dựng ứng dụng, phát hành token của riêng họ để huy động vốn cho dự án và chia sẻ quyền sở hữu ứng dụng.

Các ứng dụng Web3 sẽ giành thị phần từ Web2. Khi ngày càng nhiều ứng dụng được đưa lên chuỗi, và nhân tài phát triển liên tục đổ vào, lợi thế của các ứng dụng Web3 so với Web2 sẽ ngày càng rõ ràng. Điều này đã xảy ra trong các trò chơi Web3: ngành công nghiệp trò chơi đang chuyển từ mô hình "người chơi đơn" của Web2 sang "kinh tế người chơi sở hữu" của Web3.

Các ứng dụng kiểu kiếm tiền bằng cách nhấp (Tap-to-earn) đã thu hút hàng trăm triệu người dùng trên toàn cầu. Người chơi hiện có thể giao dịch và mua bán các vật phẩm trong trò chơi (NFT) trên thị trường thứ cấp, thực sự sở hữu và biến tài sản tích lũy trong trò chơi thành tiền. Những trải nghiệm và sự thay đổi quyền sở hữu tương tự có thể sẽ diễn ra trong một loạt các ứng dụng tiêu dùng, điều này cũng sẽ thúc đẩy thị trường quan tâm đến các token phát hành bởi những dự án này.

Hiệu ứng vòng quay sẽ bắt đầu. Các giao thức nhúng thanh toán của Agent vào các ứng dụng blockchain đã xuất hiện, chúng có thể mang lại hiệu ứng vòng quay cho các token mới phát hành này. Người dùng chỉ cần ra lệnh cho Agent của mình xử lý giao dịch và thanh toán, không cần tự xây dựng ví, mua token, quản lý các token và tiền điện tử khác nhau.

Đối với người dùng, trải nghiệm sử dụng một ứng dụng Web3 trông có vẻ không khác gì so với sản phẩm Web2. Nhưng vì token ở đây vừa có giá trị sử dụng, vừa đại diện cho quyền sở hữu, họ có thể nhận được nhiều lợi ích hơn trong hệ sinh thái Web3.

Ở một mức độ nào đó, sự chuyển biến này sẽ giống như sự chuyển tiếp từ Web1 sang Web2: từ máy chủ web và trang web tĩnh của Web1, đến các dịch vụ đám mây và ứng dụng tương tác của Web2. Trong cả hai lần chuyển đổi, cho dù là nhà cung cấp công nghệ nền tảng hay các doanh nghiệp xây dựng trên những nền tảng này, các nhân vật chính đã chuyển từ những người chơi cũ sang một nhóm những người chơi mới thúc đẩy sự tăng trưởng của thời đại mới. Lần này, người kế nhiệm sẽ là blockchain, cùng với các ứng dụng và dự án phi tập trung khác nhau.

Hiện tại, các nhà đầu tư vẫn chưa rõ "làm thế nào để nắm bắt giá trị do blockchain và hệ sinh thái của nó tạo ra". Họ đã quen với thế giới thương mại tập trung, do các công ty dẫn dắt: muốn chia sẻ giá trị mà một công ty tạo ra, họ sẽ mua cổ phiếu của nó.

Nhưng tôi tin rằng, trong vài năm tới, một điều ngày càng rõ ràng là: để nắm bắt giá trị của mạng lưới và doanh nghiệp phi tập trung, các nhà đầu tư cần mua các tài sản tiền điện tử liên quan. Những tài sản này rất có thể sẽ trở thành một phần quan trọng trong danh mục đầu tư, đặc biệt đối với những ai muốn nắm bắt cơ hội mới từ AI thông minh.