Tác giả: OKX Ventures

Nội dung bài viết được cung cấp bởi nhà nghiên cứu Sally Gu của OKX Ventures, không cấu thành bất kỳ tham khảo đầu tư nào. Khi trích dẫn, vui lòng ghi rõ nguồn, nếu muốn sao chép lại xin liên hệ với đội ngũ OKX Ventures.

Giới thiệu

Với việc Vitalik gần đây đề cập đến vấn đề oracle cuối cùng trong bài viết của mình, "oracle" đã trở lại thu hút sự chú ý của cộng đồng tiền điện tử. Hiện tại, oracle đã có giá trị không thể thay thế trong nhiều lĩnh vực và phân khúc như bảo hiểm, tài chính, dự đoán ngẫu nhiên, Internet of Things, v.v. Quan điểm cốt lõi của OKX Ventures là chỉ cần dữ liệu ngoài chuỗi còn có giá trị, thì các middleware như oracle sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ câu chuyện Web3. Cụ thể là ở một số khía cạnh sau:

• Trong bối cảnh hệ sinh thái Web3 đang phát triển không ngừng, có thể dự đoán rằng sự gia tăng dapps và nền tảng sẽ thúc đẩy nhu cầu gọi dữ liệu và API thông qua oracle. Trong tương lai, dapp, đặc biệt là sàn giao dịch defi, rất có thể sẽ tích hợp hơn một oracle (thường sử dụng một làm nguồn dữ liệu chính và 1-2 cái làm dự phòng để xác thực chéo) để lấy dữ liệu metadata ngoài chuỗi, từ đó tránh được việc một oracle đơn lẻ bị chậm trễ hoặc bị tấn công, gây ra tổn thất không thể chịu đựng cho giao thức (tương tự như các sự cố của các giao thức như Venus).

• Về cơ hội đầu tư, mặc dù hướng oracle chủ yếu dựa vào chức năng cung cấp giá dữ liệu của defi truyền thống, trong thời gian ngắn khó có thể thấy ai sẽ phá vỡ sự độc quyền của chainlink, nhưng trong khoảng 10% thị trường còn lại vẫn có thể tồn tại không gian cạnh tranh cho vị trí thứ hai. Hơn nữa, trong các lĩnh vực phân khúc, như L2, tín dụng, NFT, DID, v.v. có một số giao thức và câu chuyện đổi mới đáng chú ý xuất hiện.

• Dựa trên kinh nghiệm từ DEX và L1, từ góc độ nhu cầu thị trường gia tăng và các cảnh mới nổi L2/ZK cũng như phân khúc, đường đua oracle về lâu dài khó có thể chỉ bị một người chiến thắng độc quyền. Tiềm năng phát triển lớn hơn và không gian thị trường vẫn đáng để khám phá, chẳng hạn như các cảnh tính toán ngoài chuỗi, định giá tài sản không tiêu chuẩn trên chuỗi NFT và sự kết hợp sâu sắc của AI/ML.

Trong phần dưới đây, chúng tôi sẽ giải thích sâu về khái niệm, phân loại, ứng dụng và cơ hội đầu tư của oracle.

Bối cảnh sự kiện

Theo bài viết gần đây của Vitalik, ông cho rằng trong tương lai nhất định sẽ có một giao thức oracle hiệu quả hơn xuất hiện. Ông đã đề cập đến hai giải pháp của mình:

• Oracle giá cả: Một là oracle phi tập trung không hoàn toàn kinh tế mã hóa, một loại oracle dựa trên bỏ phiếu của các xác thực viên.

• Loại thứ hai chủ yếu phục hồi thông qua chiến lược khôi phục khẩn cấp thay vì dựa vào đồng thuận L1. Ví dụ, các dự đoán giá phụ thuộc vào giả thuyết tin cậy rằng những người tham gia bỏ phiếu có thể bị hối lộ, người dùng có thể nhận được cảnh báo tấn công trước, rút khỏi bất kỳ hệ thống nào phụ thuộc vào oracle đó. Các oracle này có thể cố ý chỉ thưởng sau một thời gian trì hoãn dài, do đó nếu giao thức thất bại, người tham gia sẽ không nhận được phần thưởng.

• Đề xuất oracle giá cả chủ yếu dựa trên cơ chế schellingcoin/point đã được đưa ra trước đó, hình dung một trò chơi lý thuyết kiểu ngược lại của tù nhân.

• Ý tưởng cốt lõi vẫn là giữ cho chuỗi đơn giản, tránh việc một oracle đơn lẻ thất bại gây ra phân nhánh cứng cho chuỗi.

• Oracle sự thật phức tạp hơn: dùng để báo cáo các sự thật chủ quan hơn so với giá cả.

• Tương tự như một hệ thống tòa án phi tập trung nào đó dựa trên DAO kinh tế không hoàn toàn mã hóa.

• Rocket Pool Oracle DAO được hình thành từ một nhóm node tạo thành một DAO cũng nên phù hợp với kỳ vọng của Ethereum về sự phát triển của oracle.

• Nhưng theo cách nghĩ của Vitalik, ông dường như nghiêng về giải pháp đầu tiên dựa trên lý thuyết trò chơi phức tạp.

Dữ liệu đường đua

Quan sát dữ liệu tổng thể của đường đua oracle, Chainlink vẫn đang ở vị trí dẫn đầu độc quyền trong thị trường. Trong toàn bộ phân khúc defi, oracle như một middleware cốt lõi lại không nhận được nhiều sự chú ý, một phần là do giá trị thực tế của hầu hết các giao thức thiếu trường hợp sử dụng, một phần cũng vì người dùng thị trường thông thường thiếu nhận thức và động lực học hỏi.

• Nhưng đáng chú ý là, tham khảo giá của các giao thức ở vị trí cuối như Band, UMA, chúng đã có hiệu suất tốt trong lịch sử.

• Hơn nữa, các giao thức như Gelato cung cấp dịch vụ tự động hóa, chuỗi chéo và tính toán ngoài chuỗi do có nền tảng tốt, khi đội ngũ dần bắt đầu tăng cường utility cho token, cũng dự kiến có không gian tưởng tượng lớn.

• Với việc nhiều nhà phát triển tham gia và sự xuất hiện của các dapps trong chu kỳ tiếp theo, nhu cầu gọi dữ liệu và API từ oracle sẽ không thể giảm sút. Nhiều thị trường chưa được khai thác có thể thúc đẩy sự bùng nổ của phân khúc.

Tóm lại, chúng tôi cho rằng oracle, đặc biệt là trong các loại oracle dọc trong phân khúc, vẫn có thể được coi là một hướng đầu tư đáng chú ý trong trung và dài hạn.

Giải thích về oracle

1.1 Khái niệm

Oracle (预言机) thường được coi là cầu nối giữa dữ liệu trên chuỗi và ngoài chuỗi. Nói ngắn gọn, oracle là một middleware cung cấp dịch vụ dữ liệu ngoài chuỗi đáng tin cậy cho các dự án blockchain.

Lý do lớn nhất chúng ta cần oracle là do mức độ tin cậy hiện tại của blockchain vẫn không đủ để hỗ trợ tất cả các nhu cầu của các ứng dụng trên tầng trên, vì vậy cần có oracle để tiêm thêm niềm tin:

• Hiện tại, khối lượng dữ liệu ngoài chuỗi và trên chuỗi vẫn không tương xứng, so với thế giới thực ngoài chuỗi có nhiều loại dữ liệu phong phú và khối lượng lớn, dữ liệu trong thế giới trên chuỗi còn thiếu rất nhiều để có thể phát triển độc lập hoàn toàn ra khỏi chuỗi. Hầu hết các giao thức hiện tại nếu không kết nối với oracle sẽ khó có thể tồn tại.

• Đây cũng là lý do tại sao nhiều người nói rằng oracle đối với blockchain là ++"necessary evil - cái ác cần thiết"++. ++Khi một ngày nào đó độ phong phú của dữ liệu trên chuỗi vượt qua dữ liệu ngoài chuỗi, trở nên đủ dày, thì thực ra chúng ta cũng không còn cần phải phụ thuộc vào oracle hoặc các trung gian tương tự nữa, đây cũng là lý do nhiều DEX và giao thức DeFi rất kiên trì với thiết kế nguyên bản trên chuỗi không có oracle.++

Blockchain là một hệ thống khép kín không thể kết nối trực tiếp với mạng, hợp đồng thông minh không thể truy xuất thông tin chắc chắn từ Internet và thế giới thực, bao gồm giá cổ phiếu, tỷ giá, kết quả cuối cùng của cuộc bầu cử tổng thống, v.v., và do cơ chế đồng thuận, cũng cần một bên thứ ba đáng tin cậy để xác thực dữ liệu. Vì vậy, oracle đóng vai trò như một broker kết nối niềm tin giữa trên chuỗi và ngoài chuỗi.

Cần lưu ý rằng vấn đề chính mà oracle giải quyết là: không phải là cách lấy thông tin từ thế giới thực (thực tế bất kỳ ai, bạn, tôi, đều có thể tải dữ liệu ngoài chuỗi lên chuỗi), mà là ++cách giúp blockchain tin tưởng thông tin đến từ thế giới thực++ (dù bạn, tôi có tải dữ liệu ngoài chuỗi lên chuỗi cũng vô ích, không ai sẽ tin tưởng, và do đó cũng sẽ không ai sử dụng, điều này tất nhiên còn liên quan đến vấn đề của các node trung thực).

Niềm tin được tạo ra từ giao tiếp, chứ không chỉ là kết nối. Vì vậy, giá trị nội tại của oracle phụ thuộc vào việc nó đã mở ra kênh giao tiếp giữa trên chuỗi và ngoài chuỗi như thế nào, tức là thông qua chuyển tiếp, xác thực và lọc thông tin để tiêm niềm tin vào dữ liệu từ thế giới thực ngoài chuỗi. Do đó, điểm mấu chốt để đánh giá một oracle tốt hay xấu là làm rõ nó có " ++mức độ nào đó đáng tin cậy++".

1.2 Phân loại

Dựa trên hình thức, chúng ta có thể phân loại oracle thành oracle phần mềm và oracle phần cứng:

• Oracle phần mềm: cung cấp dịch vụ API/SDK giúp các giao thức truy cập và truyền tải dữ liệu từ máy chủ bên thứ ba, như giá hàng hóa, chỉ số thời tiết, số chuyến bay, v.v.

• Oracle phần cứng: Oracle phần cứng được sử dụng rộng rãi trong IoT, thường gặp như cảm biến điện tử và bộ thu thập dữ liệu.

Dựa trên nguồn dữ liệu, có thể phân loại thành oracle tập trung và oracle phi tập trung:

• Oracle tập trung: Thường chỉ tích hợp một bên thứ ba đáng tin cậy như cơ quan chính phủ, tổ chức chính thức, công ty có uy tín, v.v. Lợi thế của nó là có thể tách dữ liệu ra khỏi hệ điều hành không đáng tin cậy của thiết bị địa phương, ngăn chặn việc dữ liệu bị giả mạo và mất mát. Nhược điểm là dữ liệu tập trung đơn lẻ mang lại rủi ro thất bại điểm đơn.

• Oracle phi tập trung: Oracle phi tập trung là oracle có cơ chế đồng thuận phân tán, còn được gọi là oracle đồng thuận. Nó lấy dữ liệu từ nhiều nguồn bên ngoài thay vì một nguồn đơn lẻ, do đó nó đáng tin cậy hơn và không cần phải tin tưởng.

Tập trung vs Phi tập trung

• Oracle tập trung có những lợi thế như hiệu quả và khả thi lớn. Trong khi đó, oracle phi tập trung do có nhiều node rời rạc và quá trình tham chiếu chéo, nên đáng tin cậy hơn và an toàn hơn.

• Khi hiệu quả không phải là mục tiêu chính, giải pháp tập trung không phải là lựa chọn tốt nhất. Rõ ràng, thông tin do một node đơn lẻ cung cấp rất có thể bị thiên lệch và độc đoán, trong trường hợp này, quyền lực đến từ sự độc tài chứ không phải từ độ tin cậy của nó.

• Do yêu cầu và lo ngại về quản lý rủi ro niềm tin, hầu hết các ứng dụng DeFi đều trực tiếp sử dụng oracle phi tập trung bên thứ ba như Chainlink thay vì tự mình làm một oracle tập trung đơn giản hoặc tự chạy node để chuyển dữ liệu ngoài chuỗi lên chuỗi (nhấn mạnh một lần nữa rằng các dự án hoặc cá nhân dù có tự truyền dữ liệu lên chuỗi cũng không thể đạt được niềm tin của cộng đồng).

1.3 Ứng dụng

Vào năm 2021, whitepaper Chainlink 2.0 lần đầu tiên giới thiệu khái niệm DON (mạng oracle phi tập trung). DON là một mạng được duy trì bởi một nhóm các node Chainlink, cho phép Chainlink cung cấp dữ liệu bên ngoài cho blockchain thông qua tính toán ngoài chuỗi không cần tin tưởng. Để đạt được tầm nhìn này, Chainlink đã ra mắt một loạt sản phẩm và dịch vụ như VRF, Keepers, CCIP, từ đó mở rộng hơn nữa ứng dụng của oracle trong các trường hợp sử dụng web3. Trong hình dưới đây, chúng tôi đã liệt kê các trường hợp ứng dụng của oracle trong DeFi, NFT, GameFi, Social, DAO, chuỗi chéo, v.v. để tham khảo:

1.4 Bản đồ đường đua

Chúng tôi cho rằng có thể sử dụng ba chiều để phân loại đơn giản oracle:

Đó là dựa trên chức năng cụ thể, nguồn dữ liệu và cách xử lý dữ liệu.

1. Dựa trên ++chức năng cụ thể++, ngoài các oracle defi phổ biến, ở đây liệt kê ba loại phổ biến: oracle tín dụng, oracle NFT và oracle danh tính (DID).

2. Dựa trên ++nguồn dữ liệu++, có thể chia thành ba loại: oracle bên thứ nhất, oracle bên thứ ba và oracle đa bên.

3. Theo ++cách xử lý dữ liệu++, có thể chia thành năm loại: oracle dựa trên lý thuyết trò chơi, oracle dựa trên danh tiếng, oracle dựa trên staking, oracle dựa trên mật mã và oracle dựa trên tổng hợp.

Cơ hội đầu tư dự kiến

2.1 Quan điểm

**A. Hướng oracle chủ yếu dựa vào chức năng cung cấp giá dữ liệu của defi truyền thống, trong thời gian ngắn khó có thể thấy ai sẽ phá vỡ sự độc quyền của chainlink (thị phần 80-90%). Nhưng trong khoảng *10% thị trường còn lại vẫn có thể tồn tại không gian cạnh tranh cho vị trí thứ hai:*

Một là dự án này có đổi mới trong cơ chế đồng thuận, Vitalik đã đưa ra hai giải pháp mà trong tương lai có thể có các dự án lý thuyết được hiện thực hóa.

• Dựa trên lý thuyết trò chơi, kết hợp với PoS/PoW.

• Hình thức ủy ban DAO/tòa án phi tập trung.

Một là có sự cải thiện lớn về chi phí chức năng, cung cấp giá hoặc tạo số ngẫu nhiên rẻ hơn nhiều so với Chainlink, chẳng hạn như Redstone, Ontropy, v.v. tuyên bố rằng việc cung cấp giá của họ có thể rẻ hơn 80-100 lần so với các giải pháp truyền thống như Chainlink. Bởi vì thông thường chỉ khi giảm đáng kể chi phí gọi thì các dự án defi hoặc gaming mới có thể xem xét việc thay thế các nhà cung cấp dịch vụ như chainlink vì lý do hiệu quả kinh tế.

B. Trong các lĩnh vực phân khúc, oracle L2, tín dụng, NFT, DID, v.v. đều có cơ hội tiềm năng:

Oracle L2 chủ yếu là giải pháp gốc của hai hệ sinh thái op/zk, độ trễ thấp và an toàn nên là yếu tố quan tâm chính, việc cung cấp giá rẻ tương đối là thứ yếu.

• Cần xem xét tiến độ mở rộng của chainlink trên các chuỗi không phải EVM, nếu trên một chuỗi nào đó việc cung cấp giá đã gần như hoàn toàn bị chainlink độc quyền thì độ khó cạnh tranh sẽ tăng lên rất nhiều.

• Oracle L2 nên phần lớn đáp ứng nhu cầu ++giao dịch tần suất cao++ của các sàn giao dịch phái sinh (L2 có thể cung cấp hỗ trợ tps cao hơn và do đó có thể hỗ trợ giao dịch phái sinh phi tập trung trên chuỗi), tương tự như các giao thức oracle như pyth, empiric cung cấp cung cấp giá chi tiết hơn hoặc quá trình tích hợp dữ liệu mạnh mẽ hơn (chẳng hạn như trực tiếp thực hiện tích hợp và xác thực dữ liệu bên thứ nhất trên chuỗi, do đó không cần node ngoài chuỗi).

• Nếu thiết kế tokenomics hợp lý và thêm nhiều utility (thiết kế tokenomics của Chainlink đã từng bị chỉ trích vì thiếu utility, nhưng sau đó xuất hiện các giao thức như LinkPool với staking thanh khoản + giao thức sinh lãi, đã phần nào kích hoạt tính thanh khoản), chúng tôi cho rằng thường thì giá của giao thức oracle có thể kỳ vọng có một hiệu suất tương đối ổn định.

Oracle tín dụng kết hợp lý thuyết mở rộng tín dụng trên chuỗi, rất có thể sẽ bùng nổ trong chu kỳ tiếp theo.

• Hệ thống xếp hạng tín dụng trên chuỗi hoàn thiện và vững chắc là điều kiện tiên quyết để xây dựng bảo hiểm và cơ chế thu hồi trên chuỗi, do đó nó đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ quá trình phát triển và tiến hóa của defi. Trong bản đồ đường đua ở trên, chúng tôi đã đưa ra một số trường hợp oracle tín dụng:** CreDA\Cred Protocol\LedgerScore\Spectral\Credora: Cơ sở hạ tầng cho tín dụng tổ chức, v.v.

• Về hướng phân khúc cụ thể này, chúng tôi cho rằng nên chú ý nhiều hơn đến sự khác biệt giữa các sản phẩm cùng loại trong việc xác thực và tích hợp dữ liệu trên chuỗi (độ bao phủ, khả năng làm sạch và độ chính xác của xếp hạng tín dụng của dữ liệu trên chuỗi). Ngoài ra, nếu đội ngũ có nền tảng kỹ thuật tài chính mạnh hoặc khả năng tính toán thì sẽ là một điểm cộng tốt.

• Đồng thời, chúng tôi cũng nhận thấy rằng việc tích hợp hệ thống tín dụng ngoài chuỗi lên chuỗi sẽ phức tạp hơn dự kiến:

• Một mặt, một dự án khó có thể liên kết trực tiếp với hệ thống tín dụng xã hội của một quốc gia, một vấn đề quan trọng có thể là: liệu các hoạt động kinh tế ngoài chuỗi có thực sự có thể bảo đảm cho khả năng tín dụng trên chuỗi không? Tuy nhiên, như Spectral Finance có khả năng BD mạnh mẽ, hợp tác trực tiếp với các cơ quan xếp hạng tín dụng lớn của Mỹ có thể là một giải pháp tốt.

• Mặt khác, việc tích hợp dữ liệu tín dụng công khai ngoài chuỗi lên chuỗi bản thân không có rào cản cao (các đội ngũ đám mây truyền thống trên Internet lý thuyết đều có khả năng phát triển và hiện thực hóa các chức năng liên quan).

Oracle NFT chủ yếu được chia thành hai hướng suy nghĩ:

Một là trung bình thời gian trọng số TWAP, tất nhiên cũng có sử dụng trung bình động.

• Hiện tại vẫn không thể thực hiện VWAP vì khối lượng giao dịch không đủ, xét đến tính chất không thanh khoản và không đồng nhất của NFT, trong thời gian ngắn chúng tôi cũng khó có thể dự đoán việc thực hiện NFT VWAP.

• Chainlink, DIA và một số oracle defi truyền thống hiện đã cung cấp dịch vụ cung cấp giá NFT TWAP, nhiều giao thức sẽ trực tiếp sử dụng giải pháp TWAP của chainlink.

• Sau khi trao đổi với các đội ngũ công nghệ liên quan, chúng tôi có xu hướng cho rằng hiện tại phần lớn chức năng cung cấp giá NFT TWAP vẫn đang ở giai đoạn đầu, cách tích hợp còn có không gian tối ưu hóa nhất định, nhưng tổng thể mà nói, triển vọng phát triển của hướng này không lớn.

Một hướng là áp dụng giải pháp định giá kết hợp AI/ML mà chúng tôi cho rằng có triển vọng hơn.

• Có thể trong tương lai thực hiện một số tích hợp ngang, chuyển mình thành ứng dụng phân tích dữ liệu NFT toàn diện + mua sắm + đánh giá (các kênh lưu lượng và giải pháp kích hoạt tính thanh khoản cho NFT) là một cảnh tiềm năng tốt.

• Nhưng các giải pháp này do thuật toán không mã nguồn mở nên cơ bản là hộp đen, rất khó để có được niềm tin từ các hợp đồng hợp tác (như upshot, banksea, mặc dù đã đạt được thành công tốt trong việc huy động vốn, nhưng do dự án khó có thể tạo ra nguồn thu nhập hoặc phát hành token trong thời gian ngắn, lợi nhuận phụ thuộc vào các hoạt động phụ khác như phân tích dữ liệu ví và dịch vụ tích hợp thị trường thu phí).

• Nabu với ML mã nguồn mở có thể là một giải pháp minh bạch tốt, nhưng khả năng sinh lời trong tương lai vẫn rất khó dự đoán. Tuy nhiên, nếu các giao thức tương tự có thể chuyển mình thành một DAO mô hình ML mã nguồn mở + phát hành token, tham khảo các ý tưởng thương mại hóa của các giao thức an toàn như Forta/Go+, thì lý thuyết cũng có triển vọng phát triển tốt.

Oracle danh tính DID là tập hợp dữ liệu ngoài chuỗi của người dùng lên chuỗi để phục vụ cho việc xác thực danh tính và vẽ sơ đồ xã hội, lĩnh vực phân khúc này về lâu dài có giá trị cao.

• Nhóm CanDID (DECO) thuộc Chainlink đang cố gắng xây dựng một cơ sở hạ tầng danh tính trên chuỗi phi tập trung dựa trên công nghệ tính toán đa bên tối ưu hóa cao và chứng minh không biết. Các dự án zkDID như legalDAO, Intuition cũng đang cung cấp các giải pháp tương tự thông qua dịch vụ xác thực danh tính kiểu ủy ban DAO.

• Tuy nhiên, hiện tại hầu hết các oracle danh tính mà chúng tôi thấy đều là tập trung, rào cản rất thấp (mặc dù hầu hết đều có kế hoạch chuyển mình thành hình thức phi tập trung trong tương lai, nhưng chưa thực sự hiện thực hóa rất khó để xác minh tính khả thi của nó).

• Đồng thời cần chú ý đến quá trình xác thực (ví dụ như chất lượng node, độ tin cậy của xác thực) và lưu trữ sử dụng cái gì và cách thực hiện.

2.2 Trường hợp

Dựa trên quan điểm đầu tư đã nêu ở trên, chúng tôi đã chọn một trường hợp cho mỗi hướng phân khúc để phân tích đơn giản nhằm tham khảo.

Tóm lại, OKX Ventures cho rằng với sự phát triển không ngừng của công nghệ blockchain, oracle trong chu kỳ tiếp theo vẫn sẽ đóng vai trò không thể thiếu trong lĩnh vực tiền điện tử, tiềm năng phát triển lớn hơn và không gian thị trường vẫn đáng để khám phá, chẳng hạn như các cảnh tính toán ngoài chuỗi, định giá tài sản không tiêu chuẩn trên chuỗi NFT và sự kết hợp sâu sắc của AI/ML. Chúng tôi cũng sẽ tiếp tục theo dõi chặt chẽ các giao thức đổi mới và cơ hội đầu tư trong lĩnh vực oracle.