Chương 2: Tài chính phi tập trung (DEFI) là gì?

2022-06-29 15:09:25

Tài chính phi tập trung (DeFi) là một phong trào cho phép người dùng sử dụng các dịch vụ tài chính như cho vay và giao dịch mà không cần phụ thuộc vào các thực thể tập trung. Những dịch vụ tài chính này được cung cấp bởi các ứng dụng phi tập trung (Dapp), và phần lớn các ứng dụng được triển khai trên nền tảng Ethereum.

Mặc dù việc hiểu cách thức hoạt động của Ethereum giúp nhận thức tốt hơn về hệ sinh thái này, nhưng bạn không cần phải trở thành một chuyên gia Ethereum để sử dụng các công cụ do DeFi cung cấp. Chúng tôi sẽ thảo luận thêm về Ethereum trong chương tiếp theo.

DeFi không phải là một sản phẩm hay công ty đơn lẻ, mà là một loạt các sản phẩm và dịch vụ thay thế cho các tổ chức như ngân hàng, bảo hiểm, trái phiếu và thị trường tiền tệ. DeFi Dapp cho phép người dùng kết hợp các dịch vụ mà chúng cung cấp, mở ra nhiều khả năng hơn. Nhờ vào tính khả thi kết hợp, DeFi thường được gọi là LEGO tiền tệ (money LEGO).

Để sử dụng DeFi Dapp, người dùng thường cần phải khóa tài sản thế chấp trong hợp đồng thông minh. Giá trị tích lũy của tài sản thế chấp bị khóa trong DeFi Dapp thường được gọi là tổng giá trị bị khóa. Theo dữ liệu từ DeFi Pulse, tổng giá trị bị khóa vào đầu năm 2019 khoảng 275 triệu đô la, trong khi vào tháng 2 năm 2020, giá trị này đã lên tới 1,2 tỷ đô la. Sự tăng trưởng nhanh chóng của tổng giá trị bị khóa đánh dấu sự phát triển nhanh chóng của hệ sinh thái DeFi.

Hệ sinh thái DeFi

Sự phát triển của DeFi diễn ra quá nhanh, chúng tôi không thể đề cập đến tất cả các ứng dụng DeFi trong cuốn sách này. Đó là lý do tại sao chúng tôi chỉ chọn một số loại và một số DeFi Dapp để minh họa. Chúng tôi tin rằng việc hiểu nội dung trong cuốn sách này là quan trọng và cần thiết trước khi người mới bắt đầu tiếp cận hệ sinh thái DeFi.

Các DeFi Dapp này nhằm mục đích cách mạng hóa dịch vụ tài chính truyền thống bằng cách loại bỏ sự cần thiết của các bên trung gian. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng DeFi hiện vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm ban đầu, nhiều dự án đang phát triển từng ngày. Theo thời gian, DeFi sẽ tiếp tục phát triển. Khi đó, DeFi có thể sẽ trông hoàn toàn khác so với hiện tại. Dù vậy, việc hiểu hình thức ban đầu của DeFi vẫn rất hữu ích, bạn vẫn có thể tận dụng tối đa các chức năng mà DeFi Dapp hiện đã cung cấp dựa trên kiến thức chuyên môn đã học được.

Mức độ phi tập trung của DeFi là như thế nào?

Mức độ phi tập trung của DeFi là như thế nào? Để trả lời câu hỏi này không hề đơn giản. Để đơn giản, chúng tôi sẽ phân chia mức độ phi tập trung thành ba loại: tập trung, bán phi tập trung và hoàn toàn phi tập trung.

Tập trung

Đặc điểm: ủy thác, báo giá tập trung, quyết định lãi suất một cách tập trung, bơm thanh khoản một cách tập trung khi yêu cầu thêm ký quỹ
Ví dụ: Salt, BlockFi, Nexo, và Celsius

Bán phi tập trung (có một hoặc nhiều đặc điểm nêu trên nhưng không phải tất cả)

Đặc điểm: không ủy thác, báo giá phi tập trung, khởi xướng yêu cầu ký quỹ mà không cần sự cho phép, điều chỉnh thanh khoản mà không cần sự cho phép, quyết định lãi suất một cách phi tập trung, phát triển/cập nhật nền tảng phi tập trung
Ví dụ: Compound, MakerDAO, dYdX, và bZx

Hoàn toàn phi tập trung

Đặc điểm: mỗi thành phần đều phi tập trung
Ví dụ: hiện chưa có giao thức DeFi hoàn toàn phi tập trung

Hiện tại, hầu hết các DeFi Dapp thuộc về loại bán phi tập trung. Để hiểu thêm về sự phân loại các thành phần phi tập trung, bạn có thể đọc bài viết của Kyle Kistner trong phần đọc thêm được đề xuất. Bây giờ, bạn nên có một hiểu biết tốt hơn về ý nghĩa của phi tập trung, hãy để chúng tôi tiếp tục giới thiệu các loại chính của DeFi.

Các loại chính của DeFi

Trong cuốn sách này, chúng tôi sẽ đề cập đến 8 loại chính của DeFi:

Stablecoin

Ai cũng biết rằng giá của tiền điện tử rất không ổn định. Biến động giá hàng ngày của tiền điện tử thường vượt quá 10%. Để giảm thiểu sự biến động này, stablecoin được tạo ra để neo giá vào các tài sản ổn định như đô la Mỹ.

Tether (USDT) là một trong những stablecoin tập trung đầu tiên được giới thiệu. Được cho là, mỗi USDT đều có một đô la Mỹ làm bảo chứng trong tài khoản ngân hàng của tổ chức phát hành. Tuy nhiên, một nhược điểm lớn của USDT là người dùng cần phải tin tưởng rằng dự trữ đô la của nó hoàn toàn được đảm bảo và thực sự tồn tại.

Stablecoin phi tập trung nhằm giải quyết vấn đề niềm tin này. Stablecoin phi tập trung được tạo ra theo hình thức phi tập trung thông qua việc thế chấp quá mức, hoàn toàn hoạt động trên sổ cái phi tập trung, được quản lý bởi tổ chức tự trị phi tập trung, và dự trữ của nó có thể được bất kỳ ai công khai kiểm toán.

Mặc dù stablecoin bản thân không phải là một ứng dụng tài chính thực sự, nhưng chúng có ý nghĩa quan trọng: stablecoin như một phương tiện lưu trữ giá trị ổn định khiến các ứng dụng DeFi trở nên dễ tiếp cận hơn với công chúng.

Cho vay

Hệ thống tài chính truyền thống yêu cầu người dùng phải có tài khoản ngân hàng để sử dụng dịch vụ của họ, trong khi hiện có 1,7 tỷ người không có tài khoản ngân hàng. Việc nhận khoản vay từ ngân hàng còn có những hạn chế khác, chẳng hạn như yêu cầu có điểm tín dụng tốt và cần có đủ tài sản thế chấp để ngân hàng tin rằng người nộp đơn có uy tín tốt và có khả năng trả nợ.

Cho vay phi tập trung đã loại bỏ rào cản này, cho phép bất kỳ ai thế chấp tài sản kỹ thuật số của họ và sau đó sử dụng tài sản thế chấp để nhận khoản vay. Đồng thời, người dùng cũng có thể kiếm lợi từ tài sản của họ bằng cách tham gia vào thị trường cho vay thông qua việc đưa tài sản vào các pool cho vay để kiếm lãi. Thông qua cho vay phi tập trung, người vay không còn cần tài khoản ngân hàng hoặc kiểm tra tín dụng.

Sàn giao dịch

Người dùng có thể sử dụng các sàn giao dịch như Coinbase hoặc Binance để trao đổi tiền điện tử. Các sàn giao dịch này là sàn giao dịch tập trung, có nghĩa là chúng vừa là trung gian giao dịch tài sản vừa là bên ủy thác. Người dùng của các sàn giao dịch này không thể hoàn toàn kiểm soát tài sản của họ, và khi sàn giao dịch bị tấn công bởi hacker và không thể trả nợ, người dùng sẽ phải đối mặt với tổn thất lớn.

Sàn giao dịch phi tập trung nhằm giải quyết vấn đề này bằng cách cho phép người dùng giao dịch tiền điện tử mà không cần từ bỏ quyền sở hữu tài sản của họ. Vì không cần phải gửi tài sản như các sàn giao dịch tập trung, người dùng cũng không cần phải tin tưởng rằng sàn giao dịch thực sự duy trì khả năng thanh toán của mình.

Hợp đồng phái sinh

Hợp đồng phái sinh là một loại hợp đồng có giá trị dựa trên các tài sản cơ sở khác như cổ phiếu, hàng hóa, tiền tệ, chỉ số, trái phiếu hoặc lãi suất. Các nhà giao dịch có thể sử dụng hợp đồng phái sinh để phòng ngừa vị thế của họ, từ đó giảm thiểu rủi ro trong một giao dịch cụ thể. Ví dụ, giả sử bạn là một nhà sản xuất găng tay, bạn muốn phòng ngừa sự tăng giá bất ngờ của cao su. Bạn có thể mua một hợp đồng tương lai từ nhà cung cấp của mình, cam kết giao hàng một số lượng cao su nhất định vào một ngày giao hàng cụ thể trong tương lai với giá đã thỏa thuận.

Hợp đồng phái sinh chủ yếu được giao dịch trên các nền tảng tập trung. Hiện tại, nhiều nền tảng DeFi đang bắt đầu xây dựng thị trường phái sinh phi tập trung. Chúng tôi sẽ thảo luận chi tiết hơn về điều này trong chương 8.

Quản lý quỹ

Quản lý quỹ là quá trình giám sát tài sản của bạn và quản lý dòng tiền của nó để tạo ra lợi nhuận đầu tư. Quản lý quỹ chủ yếu có hai loại: chủ động và bị động. Để vượt trội hơn so với các chỉ số cụ thể như S&P 500, quản lý quỹ chủ động sẽ có một đội ngũ quản lý chịu trách nhiệm đưa ra quyết định đầu tư. Quản lý quỹ bị động không có đội ngũ quản lý, mà được thiết kế để gần gũi nhất với hiệu suất của một chỉ số cụ thể nào đó.

Trong DeFi, một số dự án đã bắt đầu cho phép thực hiện quản lý quỹ bị động theo cách phi tập trung. Tính minh bạch của DeFi giúp người dùng dễ dàng theo dõi cách thức quản lý quỹ và biết được các khoản phí mà họ phải trả.

Xổ số

Khi DeFi tiếp tục phát triển, các ứng dụng tài chính sáng tạo và mang tính đột phá sẽ xuất hiện, giúp phổ cập hóa dịch vụ tài chính và loại bỏ các tổ chức trung gian. Xổ số kết hợp với DeFi có thể chuyển giao việc ủy thác quỹ vào các hợp đồng thông minh trên Ethereum.

Thông qua tính mô-đun của DeFi, chúng ta có thể liên kết một Dapp xổ số đơn giản với một DeFi Dapp khác và tạo ra các ứng dụng có giá trị hơn. Chúng tôi sẽ thảo luận về một DeFi Dapp trong cuốn sách này, ứng dụng cho phép người tham gia gom góp tiền của họ lại với nhau, sau đó đầu tư số tiền gom góp vào một DeFi Dapp cho vay, và định kỳ chuyển lãi suất kiếm được cho người thắng cuộc được chọn ngẫu nhiên. Khi người thắng cuộc được chọn, tất cả người mua xổ số sẽ nhận lại số tiền đã đặt cược, đảm bảo không gây thiệt hại cho người tham gia.

Thanh toán

Một vai trò quan trọng của tiền điện tử là cho phép hai bên thực hiện chuyển khoản phi tập trung và không cần niềm tin. Khi DeFi phát triển, ngày càng nhiều phương thức thanh toán sáng tạo đang được tạo ra và thử nghiệm.

Một trong những dự án Dapp mà cuốn sách này sẽ thảo luận là nhằm thay đổi cách chúng ta xử lý thanh toán bằng cách đặt lại thanh toán thành dạng dòng chứ không phải là giao dịch như chúng ta đã quen thuộc. Khả năng thanh toán theo dòng sẽ thúc đẩy nhiều ứng dụng tiền tệ tiềm năng. Thanh toán theo dòng có thể được tưởng tượng như một mô hình "trả tiền theo mức sử dụng" (pay as you use) với độ chính xác cao hơn và tinh vi hơn.

Sự ra đời và tốc độ đổi mới của DeFi chắc chắn sẽ mang lại những suy nghĩ mới về mô hình thanh toán để giải quyết nhiều thiếu sót của hệ thống tài chính hiện tại.

Bảo hiểm

Bảo hiểm là một chiến lược quản lý rủi ro. Khi xảy ra sự kiện không may, cá nhân có thể nhận được sự bảo vệ tài chính và bồi thường từ công ty bảo hiểm. Việc cá nhân mua bảo hiểm cho ô tô, gia đình, sức khỏe và nhân thọ là rất phổ biến. Tuy nhiên, liệu có bảo hiểm phi tập trung trong DeFi không?

Do có thể dẫn đến việc chuyển tiền lớn, tất cả các mã thông báo bị khóa trong hợp đồng thông minh đều dễ bị ảnh hưởng bởi các lỗ hổng của hợp đồng thông minh. Mặc dù mã nguồn của hầu hết các dự án đã được kiểm toán, nhưng chúng ta không bao giờ có thể biết liệu hợp đồng thông minh đó có thực sự an toàn hay không, và khả năng bị tấn công bởi hacker luôn tồn tại. Những rủi ro này làm nổi bật sự cần thiết phải mua bảo hiểm, đặc biệt là khi người dùng xử lý một số tiền lớn trong DeFi. Chúng tôi sẽ thảo luận về một số tùy chọn bảo hiểm phi tập trung trong cuốn sách này.

Đọc thêm

Tài chính phi tập trung được giải thích (Yos Riady)

https://yos.io/2019/12/08/decentralized-finance-explained

Hướng dẫn cho người mới bắt đầu về DeFi (Linda J. Xie)

https://nakamoto.com/beginners-guide-to-defi/

Hướng dẫn cho người mới bắt đầu về Tài chính phi tập trung (DeFi) (Coinbase)

https://blog.coinbase.com/a-beginners-guide-to-decentralized-finance-defi-574c68ff43c4

Hướng dẫn hoàn chỉnh cho người mới bắt đầu về Tài chính phi tập trung (DeFi)

(Binance)https://www.binance.vision/blockchain/the-complete-beginners-guide-to-decentralized-finance-defi

Năm 2019 là năm của DeFi (và tại sao năm 2020 cũng sẽ như vậy) (Mason Nystrom)

https://consensys.net/blog/news/2019-was-the-year-of-defi-and-why-2020-will-be-too/

DeFi: Nó là gì và không phải là gì (Phần 1) (Justine Humenansky)

https://medium.com/coinmonks/defi-what-it-is-and-isnt-part-1-f7d7e7afee16

DeFi phi tập trung là như thế nào? Một khung phân loại các giao thức cho vay (Kyle Kistner) https://hackernoon.com/how-decentralized-is-defi-a-framework-for-classifying-lending-protocols-90981f2c007f
Tài chính phi tập trung là như thế nào? (Aaron Hay)

https://medium.com/coinmonks/how-decentralized-is-decentralized-finance-89aea3070e8f