Vitalik: Năm ứng dụng thú vị trong hệ sinh thái ứng dụng Ethereum

Bản gốc: 《Điều gì trong hệ sinh thái ứng dụng Ethereum khiến tôi phấn khích》

Tác giả: Vitalik Buterin

Biên dịch: Thiện Văn, ChainCatcher

Đặc biệt cảm ơn phản hồi và bình luận từ Matt Huang, Santi Siri và Tina Zhen

Mười năm, năm năm, thậm chí hai năm trước, quan điểm của tôi về những gì Ethereum và blockchain có thể làm cho thế giới là rất trừu tượng. Tôi sẽ nói, "Đây là một công nghệ tổng quát, giống như C++." Tất nhiên, nó có những thuộc tính cụ thể như phi tập trung, tính mở và khả năng chống kiểm duyệt, nhưng ngoài điều đó, để nói về những ứng dụng cụ thể nào sẽ có ý nghĩa lớn nhất vẫn còn quá sớm.

Thế giới hôm nay không còn là thế giới của thời điểm đó. Đến bây giờ, gần như không có ý tưởng nào mà chúng ta chưa hoàn toàn khám phá: nếu có điều gì đó thành công lớn, nó có thể là một phiên bản nào đó đã được thảo luận nhiều lần trên blog, diễn đàn và hội nghị. Chúng ta cũng ngày càng có khả năng xác định những giới hạn cơ bản của lĩnh vực này. Nhiều DAO đã được người tham gia đón nhận, mặc dù họ cũng phải đối mặt với những bất tiện và ngưỡng chi phí, và nhiều DAO hoạt động không hiệu quả. Ứng dụng chuỗi cung ứng công nghiệp chưa được thực hiện hoàn toàn, và một Amazon phi tập trung trên blockchain vẫn chưa thành hiện thực. Nhưng chúng ta cũng đã thấy một số ứng dụng quan trọng liên tục được áp dụng, những ứng dụng đang đáp ứng nhu cầu thực sự của con người - và đó là những ứng dụng mà chúng ta cần chú ý.

Vì vậy, tôi đã thay đổi quan điểm: điều tôi quan tâm về Ethereum không còn là tiềm năng chưa được khám phá mà là một số loại ứng dụng cụ thể, những ứng dụng đã được xác minh và sẽ ngày càng mạnh mẽ. Những ứng dụng này là gì, và tôi không còn lạc quan về những ứng dụng nào? Đó là nội dung của bài viết này.

1. Tiền: Ứng dụng đầu tiên và quan trọng nhất

Tôi đã lần đầu tiên đến Argentina vào tháng 12 năm ngoái, và vào ngày Giáng sinh, tôi đi lang thang, hầu hết các cửa hàng đều đóng cửa, tôi đang tìm một quán cà phê, sau khi đi qua năm quán cà phê đóng cửa, cuối cùng chúng tôi đã tìm thấy một quán cà phê mở cửa. Khi chúng tôi bước vào, chủ quán nhận ra tôi và ngay lập tức cho tôi xem tài khoản Binance của anh ấy với ETH và các tài sản tiền điện tử khác. Chúng tôi gọi trà và đồ ăn nhẹ, và hỏi chủ quán liệu có thể thanh toán bằng ETH không. Chủ quán đồng ý và cho tôi xem mã QR địa chỉ gửi tiền Binance của anh ấy, tôi đã gửi khoảng 20 đô la ETH từ ví Status trên điện thoại của mình.

Tất nhiên, đây không phải là ứng dụng có ý nghĩa nhất của tiền điện tử ở quốc gia này. Nhiều người đang sử dụng nó để tiết kiệm, chuyển tiền quốc tế, thanh toán cho các giao dịch lớn và quan trọng, v.v. Nhưng ngay cả như vậy, việc tôi tình cờ tìm thấy một quán cà phê mà lại chấp nhận tiền điện tử cho thấy việc áp dụng tiền điện tử đang diễn ra rộng rãi. Ở những quốc gia giàu có như Mỹ, các giao dịch tài chính rất dễ dàng, 8% lạm phát được coi là đã quá cực đoan, trong khi ở Argentina và nhiều quốc gia khác trên thế giới, họ có mối liên hệ với hệ thống tài chính toàn cầu hạn chế hơn nhiều và trải qua lạm phát cực đoan hàng ngày. Vào thời điểm này, tiền điện tử chính là một cứu cánh.

Ngoài Binance, còn có ngày càng nhiều sàn giao dịch địa phương, bạn có thể thấy quảng cáo của chúng ở khắp mọi nơi, kể cả sân bay.

Một vấn đề với giao dịch cà phê của tôi là nó không thực sự có ý nghĩa thực tiễn. Bởi vì phí rất cao, khoảng một phần ba giá trị giao dịch, và giao dịch này mất vài phút để xác nhận. Vào thời điểm đó, Status vẫn không hỗ trợ gửi giao dịch EIP-1559, có thể đáng tin cậy và nhanh hơn. Nếu tôi có một ví Binance như nhiều người dùng tiền điện tử Argentina khác, thì việc chuyển tiền sẽ miễn phí và ngay lập tức.

Tuy nhiên, một năm sau, tình hình đã thay đổi rất nhiều. Sau khi hợp nhất, tốc độ giao dịch được đưa vào rõ ràng đã tăng lên, blockchain cũng ổn định hơn, chỉ cần ít xác nhận hơn để chấp nhận giao dịch an toàn. Các công nghệ mở rộng như Optimistic và ZK Rollup đang phát triển nhanh chóng. Với "trừu tượng hóa tài khoản", "khôi phục xã hội và ví đa chữ ký" trở nên thực tiễn hơn. Khi công nghệ phát triển, cần một vài năm để hiện thực hóa những xu hướng này, nhưng đã có tiến bộ. Đồng thời, còn có một "yếu tố thúc đẩy" quan trọng đã thúc đẩy sự quan tâm của mọi người đối với giao dịch trên chuỗi - sự sụp đổ của FTX, đã nhắc nhở mọi người, bao gồm cả người dân Latin America, rằng ngay cả những dịch vụ tập trung có vẻ đáng tin cậy nhất cũng có thể cuối cùng phản bội lòng tin của mọi người.

Tiền điện tử ở các quốc gia giàu có

Ở các quốc gia giàu có, những trường hợp cực đoan về cách sống sót dưới lạm phát cao và thực hiện các hoạt động tài chính cơ bản thường không áp dụng. Nhưng tiền điện tử vẫn có giá trị quan trọng. Tôi sử dụng nó để quyên góp (cho nhiều tổ chức khá bình thường ở nhiều quốc gia), vì vậy tôi có thể xác nhận cá nhân rằng nó tiện lợi hơn nhiều so với ngân hàng truyền thống. Nó cũng rất có giá trị cho những ngành và hoạt động có khả năng bị cấm tham gia vào các hoạt động thanh toán - những ngành này bao gồm nhiều ngành hoàn toàn hợp pháp theo luật pháp của hầu hết các quốc gia.

Tiền điện tử như một loại tiền tệ riêng tư cũng là một trường hợp triết học quan trọng và rộng lớn hơn: nhiều chính phủ đang tận dụng cơ hội chuyển đổi sang "xã hội không tiền mặt" để giới thiệu mức độ giám sát tài chính mà người ta không thể tưởng tượng cách đây 100 năm. Tiền điện tử là phát minh duy nhất đang phát triển hiện nay có thể thực sự kết hợp tính riêng tư của số hóa và tiền mặt.

Nhưng dù sao đi nữa, tiền điện tử vẫn còn rất xa mới hoàn hảo. Ngay cả khi tất cả các vấn đề về công nghệ, trải nghiệm người dùng và an toàn tài khoản được giải quyết, tính biến động của tiền điện tử vẫn là một thực tế, và sự biến động này sẽ khiến nó khó sử dụng cho việc tiết kiệm và kinh doanh. Vì vậy, chúng ta có stablecoin.

Stablecoin

Giá trị của stablecoin đã được thảo luận trong cộng đồng Ethereum từ lâu, trích dẫn một bài viết từ năm 2014:

"Trong 11 tháng qua, những người nắm giữ Bitcoin đã mất khoảng 67% tài sản, và trong một khoảng thời gian đáng kể, giá của nó đã dao động lên đến 25% trong một tuần. Đối mặt với mối lo ngại này, mọi người ngày càng quan tâm đến một câu hỏi đơn giản: Liệu chúng ta có thể có được lợi ích của cả hai thế giới? Liệu chúng ta có thể có một mạng lưới thanh toán tiền điện tử hoàn toàn phi tập trung, nhưng đồng thời có mức độ ổn định giá cao hơn mà không phải chịu đựng những biến động cực đoan như vậy?"

Thực tế là, stablecoin hiện rất phổ biến trong số những người sử dụng tiền điện tử thực dụng. Nói cách khác, điều ngược lại với bản chất của tiền điện tử - stablecoin thành công nhất hiện nay là các loại stablecoin tập trung, chủ yếu là USDC, USDT và BUSD.

Giá trị vốn hóa thị trường của các loại tiền điện tử hàng đầu, dữ liệu từ CoinGecko, 2022-11-30, ba trong số sáu loại đầu tiên là stablecoin tập trung

Stablecoin phát hành trên chuỗi có nhiều đặc điểm tiện lợi: chúng mở cho bất kỳ ai sử dụng, chúng có thể chống lại các hình thức kiểm duyệt lớn nhất và không minh bạch nhất (nhà phát hành có thể đưa địa chỉ vào danh sách đen và đóng băng, nhưng danh sách đen này là minh bạch, và việc đóng băng mỗi địa chỉ có phí giao dịch theo nghĩa đen), chúng tương tác tốt với cơ sở hạ tầng trên chuỗi (tài khoản, DEX, v.v.). Nhưng hiện tại vẫn chưa rõ trạng thái này sẽ kéo dài bao lâu, vì vậy cần tiếp tục nghiên cứu các giải pháp thay thế khác.

Tôi nghĩ không gian thiết kế của stablecoin cơ bản có thể chia thành ba loại khác nhau: stablecoin tập trung, stablecoin hỗ trợ tài sản thế giới thực được quản lý bởi DAO và stablecoin hỗ trợ tiền điện tử với quản trị tối thiểu.

Từ góc độ người dùng, cả ba loại token này đều có sự đánh đổi giữa hiệu quả và tính linh hoạt. USDC có hiệu lực lâu dài, nhưng về lâu dài, sự ổn định liên tục của nó phụ thuộc vào sự ổn định kinh tế vĩ mô và chính trị của Mỹ, phụ thuộc vào việc môi trường quy định của Mỹ có tiếp tục hỗ trợ việc cung cấp USDC cho tất cả mọi người hay không, và độ tin cậy của tổ chức phát hành.

Mặt khác, RAI có thể chịu đựng tất cả những rủi ro này, nhưng nó có một lãi suất âm: vào thời điểm tôi viết bài này là -6.7%. Để hệ thống ổn định (không dễ dàng sụp đổ như LUNA), mỗi người nắm giữ RAI phải được ghép cặp với một người nắm giữ RAI âm (còn được gọi là "người vay" hoặc "người nắm giữ CDP"), người này đầu tư ETH làm tài sản thế chấp. Nếu có nhiều người tham gia vào việc chênh lệch giá, nắm giữ RAI âm và cân bằng bằng cách gửi USDC dương hoặc gửi vào tài khoản ngân hàng có lãi suất, lãi suất này sẽ được cải thiện, nhưng lãi suất của RAI sẽ luôn thấp hơn lãi suất trong hệ thống ngân hàng hoạt động bình thường. Hơn nữa, lãi suất âm luôn tồn tại, và những vấn đề trải nghiệm người dùng tiềm ẩn mà chúng mang lại sẽ tồn tại lâu dài.

Mô hình RAI cuối cùng là lựa chọn lý tưởng cho những người thử nghiệm bi quan hơn (lunarpurk): nó tránh tất cả các liên kết với hệ thống tài chính không phải tiền điện tử, làm cho nó khó bị tấn công hơn. Lãi suất âm khiến nó không thể trở thành một sự thay thế tiện lợi cho đô la Mỹ, nhưng cũng cần chấp nhận việc cắt đứt tất cả các liên kết: một stablecoin với quản trị tối thiểu có thể theo dõi một số tài sản phi tiền tệ, như chỉ số CPI toàn cầu trung bình, và tuyên bố rằng nó có thể đại diện cho "giá ổn định nỗ lực". Điều này cũng sẽ giảm thiểu rủi ro quy định vốn có, vì tài sản này sẽ không cố gắng cung cấp "đô la số" (hoặc các loại tiền tệ khác).

Stablecoin được quản lý bởi DAO và hỗ trợ bởi RWA nếu có thể hoạt động tốt, có thể là một phương tiện đáng lựa chọn. Stablecoin này có thể kết hợp đủ độ bền, khả năng chống kiểm duyệt, quy mô và tính kinh tế để đáp ứng nhu cầu của một lượng lớn người dùng tiền điện tử trong thế giới thực. Nhưng để làm được điều này, cần có công việc pháp lý trong thế giới thực để đảm bảo sự ổn định của nhà phát hành, cũng như quản trị DAO khỏe mạnh, hướng tới tính linh hoạt.

Dù là trường hợp nào, việc hoạt động tốt của bất kỳ loại stablecoin nào cũng sẽ có lợi cho các ứng dụng tiền tệ và tiết kiệm khác nhau, những ứng dụng đã mang lại giá trị cho hàng triệu người ngày hôm nay.

2. Defi: Cách giữ mọi thứ đơn giản

Tài chính phi tập trung bắt đầu với ánh hào quang rực rỡ, nhưng sự phát triển cũng rất hạn chế, hiện đã biến thành một quái vật quá mức vốn hóa, phụ thuộc vào việc canh tác lợi nhuận không bền vững, hiện đang ở giai đoạn đầu, trong tương lai sẽ phát triển thành một phương tiện ổn định, sau đó nâng cao tính an toàn, và tập trung lại vào một số ứng dụng đặc biệt có giá trị. Stablecoin phi tập trung hiện là, và có thể sẽ mãi mãi là sản phẩm defi quan trọng nhất, nhưng còn một số sản phẩm khác cũng cần được chú ý.

• Thị trường dự đoán: Kể từ khi Augur ra mắt vào năm 2015, những thị trường này đã là một trụ cột nhỏ nhưng ổn định của tài chính phi tập trung. Kể từ đó, tỷ lệ áp dụng của chúng đã âm thầm tăng lên. Trong cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2020, thị trường dự đoán đã cho thấy giá trị và giới hạn của chúng, và năm 2022 này, các thị trường dự đoán tiền điện tử như Polymarket và các thị trường tài chính trò chơi như Metaculus đã được áp dụng ngày càng rộng rãi. Thị trường dự đoán như một công cụ nhận thức là có giá trị, việc sử dụng tiền điện tử có thể làm cho những thị trường này đáng tin cậy hơn và dễ dàng được áp dụng toàn cầu. Tôi dự đoán rằng thị trường dự đoán sẽ không tạo ra những bùng nổ hàng tỷ đô la cực đoan, mà sẽ tiếp tục tăng trưởng ổn định, trở nên hữu ích hơn theo thời gian.
• Tài sản tổng hợp khác: Nguyên tắc công thức đứng sau stablecoin về lý thuyết có thể được sao chép cho các tài sản thế giới thực khác, bao gồm các chỉ số cổ phiếu chính và bất động sản. Điều sau bị hạn chế bởi tính không đồng nhất và phức tạp vốn có của không gian, cần nhiều thời gian hơn để mang lại kết quả thực chất, nhưng chúng vẫn có thể có giá trị. Vấn đề chính là liệu có ai có thể cân bằng giữa tập trung và hiệu quả, cho phép người dùng có được những tài sản này với tỷ suất lợi nhuận hợp lý hay không.
• Lớp kết dính để giao dịch hiệu quả giữa các tài sản khác nhau: Trên chuỗi có những tài sản mà mọi người muốn sử dụng, bao gồm ETH, stablecoin tập trung hoặc phi tập trung, tài sản tổng hợp tiên tiến hơn, v.v., một lớp kết dính cho phép người dùng dễ dàng giao dịch giữa chúng là rất có giá trị. Một số người dùng có thể muốn nắm giữ USDC và thanh toán phí giao dịch bằng USDC. Những người khác có thể nắm giữ một số tài sản nhưng muốn có thể chuyển đổi ngay lập tức thành tài sản khác để thanh toán cho người khác. Một không gian phát triển khác là sử dụng một tài sản làm tài sản thế chấp để vay một tài sản khác. Dự án này có khả năng thành công cao nhất nếu họ giữ tỷ lệ đòn bẩy rất hạn chế (ví dụ, không quá 2 lần).

3. Hệ sinh thái danh tính: ENS, SIWE, PoH, POAP, SBT

"Danh tính" là một khái niệm phức tạp, có nghĩa là nhiều điều, chẳng hạn như:

• Xác thực cơ bản: Đơn giản là chứng minh rằng hành động A (ví dụ, gửi giao dịch hoặc đăng nhập vào trang web) được ủy quyền bởi một đại diện nào đó có một định danh nhất định, chẳng hạn như địa chỉ ETH hoặc khóa công khai, mà không cố gắng giải thích đại diện đó là ai, v.v.
• Chứng minh: Chứng minh rằng một đại diện khác có tuyên bố về một đại diện ( "Bob chứng minh rằng anh ấy biết Alice", "Chính phủ Canada chứng minh rằng Charlie là công dân").
• Tên: Thiết lập sự đồng thuận rằng một tên đọc được cho con người cụ thể được sử dụng để chỉ một đại diện cụ thể.
• Chứng minh nhân cách: Chứng minh rằng một đại diện là con người, và đảm bảo rằng mỗi con người chỉ có thể có một danh tính thông qua hệ thống chứng minh nhân cách (điều này thường được thực hiện cùng với chứng minh, vì vậy nó không phải là một loại hoàn toàn độc lập, nhưng nó là một trường hợp đặc biệt cực kỳ quan trọng).

Từ lâu, tôi đã lạc quan về danh tính blockchain, nhưng không lạc quan về các nền tảng danh tính blockchain. Những trường hợp sử dụng được đề cập ở trên thực sự rất quan trọng cho nhiều trường hợp sử dụng blockchain, vì chúng có tính độc lập khỏi các tổ chức và có lợi thế về khả năng tương tác. Tuy nhiên, việc cố gắng tạo ra một nền tảng tập trung để thực hiện tất cả những nhiệm vụ này từ đầu là không khả thi, hiệu quả hơn là một cách tiếp cận từng bước, hiện tại nhiều dự án đang tập trung vào các nhiệm vụ cụ thể có giá trị của riêng mình và theo thời gian tăng cường khả năng tương tác ngày càng nhiều.

Và đó chính là những gì đã xảy ra sau đó. Tiêu chuẩn Đăng nhập với Ethereum (SIWE) cho phép người dùng đăng nhập vào các trang web (truyền thống), giống như hôm nay bạn có thể sử dụng tài khoản Google hoặc Facebook để đăng nhập vào trang web. Điều này thực sự rất hữu ích: nó cho phép bạn tương tác với trang web mà Google hoặc Facebook không thể truy cập thông tin cá nhân của bạn hoặc tiếp quản hoặc khóa tài khoản của bạn. Các công nghệ như khôi phục xã hội có thể giúp người dùng khôi phục tài khoản khi họ quên mật khẩu, điều này tốt hơn nhiều so với dịch vụ mà các doanh nghiệp tập trung cung cấp ngày nay. Hiện tại, SIWE đã được hỗ trợ bởi nhiều ứng dụng, bao gồm Blockscan chat, dịch vụ email và ghi chú mã hóa đầu cuối Skiff, cũng như nhiều dự án mạng xã hội thay thế dựa trên blockchain.

ENS cho phép người dùng sở hữu tên người dùng. Ví dụ, tôi có vitalik.eth. Chứng minh nhân cách và các hệ thống chứng minh danh tính cá nhân khác cho phép người dùng chứng minh rằng họ là những con người độc nhất, điều này rất hữu ích trong các ứng dụng như airdrop, quản trị, v.v. POAP ("Giao thức Chứng nhận Tham dự") là một giao thức chung để phát hành token đại diện cho chứng nhận: Bạn đã hoàn thành một khóa học giáo dục? Bạn đã tham gia một sự kiện? Bạn đã gặp một người cụ thể? POAP có thể là một phần của giao thức chứng minh danh tính cá nhân hoặc được sử dụng để cố gắng xác định xem ai đó có phải là thành viên của một cộng đồng nào đó hay không (có giá trị cho quản trị hoặc airdrop).

Một thẻ NFC chứa tên ENS của tôi và một POAP mà bạn nhận được có thể chứng minh rằng bạn đã gặp tôi. Tôi không chắc mình có muốn kích thích mọi người hơn nữa, để họ liên tục tìm tôi chỉ để nhận POAP của tôi hay không, nhưng ý tưởng này dường như rất thú vị và hữu ích cho những người khác.

Mỗi ứng dụng trong số này đều rất hữu ích. Tuy nhiên, điều làm cho chúng thực sự mạnh mẽ là mức độ phối hợp giữa chúng. Khi tôi đăng nhập vào Blockscan chat, tôi đăng nhập bằng Ethereum. Điều này có nghĩa là, tên của tôi vitalik.eth (tên ENS của tôi) là ngay lập tức có thể nhìn thấy đối với bất kỳ ai trò chuyện với tôi. Trong tương lai, để chống lại spam, Blockscan chat có thể xem hoạt động trên chuỗi hoặc POAP để xác minh tài khoản. Mức độ xác minh thấp nhất là xác minh rằng tài khoản đó đã gửi ít nhất một giao dịch trên chuỗi hoặc nhận tiền (bởi vì điều này yêu cầu phải trả phí). Mức độ xác minh cao hơn có thể liên quan đến việc kiểm tra số dư của token cụ thể, quyền sở hữu của POAP cụ thể, chứng minh danh tính cá nhân, hoặc các tổng hợp như Gitcoin Passport.

Các hiệu ứng mạng của những dịch vụ khác nhau kết hợp lại, tạo ra một hệ sinh thái cung cấp cho người dùng và ứng dụng một số lựa chọn rất mạnh mẽ. Một sản phẩm thay thế Twitter dựa trên Ethereum (như Farcaster) có thể sử dụng POAP và các hoạt động trên chuỗi khác để tạo ra một chức năng xác minh không cần KYC truyền thống, cho phép những người ẩn danh tham gia. Những nền tảng này có thể tạo ra một số phòng chỉ mở cho các thành viên của cộng đồng cụ thể, hoặc áp dụng cách tiếp cận hỗn hợp, chỉ cho phép các thành viên cộng đồng phát biểu, nhưng bất kỳ ai cũng có thể lắng nghe. Điều này tương đương với việc các cuộc khảo sát trên Twitter có thể bị giới hạn trong một cộng đồng cụ thể.

Cũng quan trọng không kém, còn có nhiều ứng dụng đơn giản khác giúp mọi người kiếm sống: việc chứng minh xác minh có thể giúp mọi người dễ dàng chứng minh rằng họ đáng tin cậy để nhận tiền thuê, việc làm hoặc vay vốn.

Thách thức lớn mà hệ sinh thái này phải đối mặt trong tương lai là vấn đề riêng tư. Hiện tại, một lượng lớn thông tin được lưu trữ trên chuỗi, cuối cùng sẽ xuất hiện vấn đề, có thể không phải là rủi ro trực tiếp đối với nhiều người, nhưng việc kết hợp thông tin trên chuỗi và ngoài chuỗi và sử dụng nhiều ZK-SNARK có thể giải quyết vấn đề này, nhưng điều này cũng cần nỗ lực; các dự án như Sismo và HeyAnon là những nỗ lực ban đầu. Mở rộng cũng là một thách thức, có thể được giải quyết thông qua rollup và xác minh có thể. Vấn đề riêng tư thì khó giải quyết hơn, mỗi ứng dụng đều phải nỗ lực giải quyết riêng.

4. DAO

DAO là một thuật ngữ mạnh mẽ, đại diện cho nhiều hy vọng và ước mơ của mọi người khi gia nhập không gian tiền điện tử - xây dựng các hình thức quản trị dân chủ, linh hoạt và hiệu quả hơn. Đây cũng là một thuật ngữ rất rộng, ý nghĩa của nó đã thay đổi rất nhiều trong nhiều năm qua. Thông thường, DAO là một hợp đồng thông minh, đại diện cho quyền sở hữu hoặc kiểm soát một số tài sản hoặc quy trình. Nhưng cấu trúc này có thể là bất cứ điều gì, từ ví đa chữ ký cấp thấp đến các cơ chế quản trị phức tạp cao như những cấu trúc được tưởng tượng cho Optimism Collective. Một số cấu trúc trong số này hiệu quả, một số không hiệu quả, hoặc ít nhất là không phù hợp với mục tiêu mà họ đang cố gắng đạt được.

Có hai câu hỏi cần được trả lời:

1. Cấu trúc quản trị nào có ý nghĩa, cho trường hợp sử dụng nào?
2. Việc thực hiện những cấu trúc này dưới dạng DAO có ý nghĩa hay không, hay thông qua các công ty và hợp đồng pháp lý thông thường?

Một câu hỏi đặc biệt tinh tế là, từ "phi tập trung" đôi khi được sử dụng để chỉ cả hai khía cạnh: nếu quyết định của một cấu trúc quản trị cần một số lượng lớn người tham gia quyết định, thì nó là phi tập trung; nếu việc thực hiện của một cấu trúc quản trị được xây dựng trên một cấu trúc phi tập trung như blockchain và không phụ thuộc vào bất kỳ hệ thống pháp lý nào của một quốc gia dân tộc đơn lẻ, thì nó cũng là phi tập trung.

Phi tập trung thúc đẩy tính bền vững

Điều này có nghĩa là: cấu trúc quản trị phi tập trung có thể ngăn chặn các kẻ tấn công bên trong, trong khi việc thực hiện phi tập trung có thể ngăn chặn các kẻ tấn công mạnh mẽ bên ngoài ("kháng kiểm duyệt").

Ví dụ:

The Pirate Bay và Sci-Hub là những nghiên cứu trường hợp quan trọng, chúng có khả năng chống kiểm duyệt, nhưng không cần phải phi tập trung. Sci-Hub chủ yếu được quản lý bởi một người, nếu một số phần của cơ sở hạ tầng Sci-Hub bị kiểm duyệt, người quản lý có thể đơn giản chuyển nó đến nơi khác. Trong nhiều năm, URL của Sci-Hub đã thay đổi nhiều lần. The Pirate Bay là một sự kết hợp: nó phụ thuộc vào BitTorrent, trong khi BitTorrent là phi tập trung, nhưng The Pirate Bay bản thân là một lớp tiện ích tập trung trên đó.

Hai ví dụ này khác với các dự án blockchain ở chỗ, chúng không bảo vệ người dùng khỏi ảnh hưởng của chính nền tảng. Nếu Sci-Hub hoặc The Pirate Bay muốn gây hại cho người dùng của họ, điều tồi tệ nhất họ có thể làm là cung cấp kết quả xấu hoặc đóng cửa nền tảng - cả hai tình huống này chỉ gây ra sự bất tiện nhẹ, sau đó người dùng của họ sẽ chuyển sang các lựa chọn thay thế khác, và những lựa chọn thay thế này sẽ không thể tránh khỏi xuất hiện khi họ không thể cung cấp dịch vụ. Họ cũng có thể công bố địa chỉ IP của người dùng, nhưng ngay cả khi họ làm như vậy, tổng thiệt hại đối với người dùng vẫn thấp hơn nhiều so với các hành động khác, chẳng hạn như đánh cắp tất cả tài sản của người dùng.

Stablecoin không như vậy. Stablecoin cố gắng tạo ra cơ sở hạ tầng thương mại toàn cầu trung lập, đáng tin cậy và ổn định, điều này yêu cầu không phụ thuộc vào bất kỳ tác nhân tập trung nào bên ngoài và bảo vệ nó khỏi các kẻ tấn công bên trong. Nếu một stablecoin được thiết kế quản trị kém, các cuộc tấn công vào quản trị có thể dẫn đến việc người dùng mất hàng tỷ đô la.

Khi tôi viết bài này, MakerDAO có 7.8 tỷ đô la tài sản thế chấp, gấp hơn 17 lần giá trị vốn hóa của token MKR. Do đó, nếu quản trị được quyết định bởi những người nắm giữ MKR mà không có bất kỳ biện pháp bảo vệ nào, thì ai đó có thể mua một nửa số MKR, sử dụng nó để thao túng giá oracle, đánh cắp một phần lớn tài sản thế chấp cho chính mình. Thực tế, tình huống này đã xảy ra với một stablecoin nhỏ hơn! Điều này chưa xảy ra với MKR, chủ yếu là vì số lượng nắm giữ MKR vẫn còn tương đối tập trung, phần lớn MKR được nắm giữ bởi một nhóm nhỏ, họ không muốn bán vì họ tin tưởng vào dự án này. Đây là một mô hình phù hợp cho việc áp dụng stablecoin mới bắt đầu, nhưng không phải là một mô hình có thể sử dụng lâu dài. Do đó, để khiến stablecoin phi tập trung hoạt động lâu dài, cần phải đổi mới trong quản trị phi tập trung để loại bỏ những thiếu sót như vậy.

Hai hướng khả thi bao gồm:

1. Một loại quản trị không tài chính nào đó, hoặc có thể là một hình thức lưỡng viện, trong đó quyết định không chỉ cần được thông qua bởi những người nắm giữ token mà còn cần được thông qua bởi một số loại người dùng khác (ví dụ, Nhà công dân Optimism, những người nắm giữ StETH, như đề xuất lưỡng viện của Lido).
2. Sự ma sát có chủ đích (intentional friction), khiến một số loại quyết định chỉ có hiệu lực sau khi đã trôi qua một khoảng thời gian đủ dài, để người dùng có thể thấy kết quả xấu và rời khỏi hệ thống.

Khi thực hiện quản trị hiệu quả để tối ưu hóa tính bền vững, có nhiều điểm tinh tế cần xem xét. Nếu tính bền vững của hệ thống phụ thuộc vào những con đường chỉ được kích hoạt trong các tình huống cực đoan, thì hệ thống thậm chí có thể muốn thỉnh thoảng kiểm tra những con đường này một cách có chủ đích để đảm bảo rằng chúng hoạt động bình thường - giống như việc tái xây dựng Ise Jingu mỗi 20 năm, trong khía cạnh này, tính bền vững phi tập trung vẫn cần được suy nghĩ và phát triển cẩn thận hơn.

Phi tập trung thúc đẩy hiệu quả

Việc phi tập trung vì hiệu quả là một dòng tư tưởng khác: cấu trúc quản trị này có giá trị vì nó có thể bao gồm các ý kiến khác nhau ở các quy mô khác nhau, việc thực hiện của nó có giá trị vì đôi khi nó hiệu quả hơn và có chi phí thấp hơn so với các phương pháp truyền thống dựa trên hệ thống pháp lý.

Điều này có nghĩa là có những phong cách phi tập trung khác nhau. Quản trị phi tập trung vì tính bền vững nhấn mạnh cần có nhiều người quyết định để đảm bảo sự đồng nhất với các mục tiêu đã được thiết lập trước, và cố ý làm cho hành động trở nên khó khăn hơn. Quản trị phi tập trung vì hiệu quả giữ lại khả năng hành động nhanh chóng và điều chỉnh khi cần thiết, nhưng cố gắng loại bỏ quyết định khỏi cấp cao để tránh tổ chức trở thành một cơ quan quan liêu cứng nhắc.

Quản trị dựa trên "đậu" trong DAO Ukraine, cách quản trị này nâng cao hiệu quả bằng cách tối đa hóa tính tự chủ.

Việc thực hiện phi tập trung được thiết kế cho tính bền vững và việc thực hiện phi tập trung được thiết kế cho hiệu quả có một điểm tương đồng: cả hai đều liên quan đến việc đưa tài sản vào hợp đồng thông minh. Nhưng việc thực hiện phi tập trung được thiết kế cho hiệu quả thì đơn giản hơn nhiều: nói chung, chỉ cần có một ví đa chữ ký cơ bản là đủ.

Cần lưu ý rằng, "phi tập trung vì hiệu quả" không đứng vững đối với các dự án lớn ở các quốc gia giàu có. Nhưng đối với các dự án quy mô rất nhỏ, các dự án quốc tế hóa cao, và các dự án bị quản lý bởi các tổ chức kém hiệu quả và pháp quyền yếu kém, nó có thể hợp lý hơn. Nhiều ứng dụng "phi tập trung vì hiệu quả" cũng có thể được thực hiện trên một chuỗi ngân hàng trung ương hoạt động ổn định ở một quốc gia lớn; tôi không chắc rằng cả hai phương pháp phi tập trung và tập trung đều đủ tốt, phương pháp nào trở thành phương pháp chủ đạo phụ thuộc vào phương pháp nào trở thành con đường phụ thuộc khả thi đầu tiên.

Phi tập trung thúc đẩy khả năng tương tác

Đây là một lý do phi tập trung khá nhàm chán, nhưng vẫn rất quan trọng: sự tương tác giữa các vật phẩm trên chuỗi dễ dàng và an toàn hơn so với tương tác với các hệ thống ngoài chuỗi, vì cái sau không thể tránh khỏi cần một lớp cầu (có thể bị tấn công).

Nếu một tổ chức lớn hoạt động theo cách dân chủ trực tiếp nắm giữ 10,000 ETH trong dự trữ của mình, đó sẽ là một quy trình quyết định quản trị phi tập trung, nhưng nó không phải là một thực hiện phi tập trung: trong thực tế, quốc gia này sẽ có một vài người quản lý khóa, và hệ thống lưu trữ này có thể bị tấn công.

Từ góc độ quản trị: nếu một hệ thống cung cấp dịch vụ cho các DAO khác, và những DAO này không có khả năng thay đổi nhanh chóng, thì hệ thống này tốt nhất cũng không nên có khả năng thay đổi nhanh chóng, để tránh "sự không tương thích cứng nhắc", tức là sự đứt gãy trong mối quan hệ phụ thuộc của một hệ thống, trong khi sự cứng nhắc của hệ thống đó khiến nó không thể thích ứng với sự đứt gãy này.

Ba "lý thuyết phi tập trung" này có thể được tóm tắt trong biểu đồ sau:

Cơ chế quản trị mới và phi tập trung

Trong vài thập kỷ qua, chúng ta đã thấy một số thử nghiệm mới về cơ chế quản trị:

• Bỏ phiếu bậc hai
• Quy chế tương lai
• Dân chủ lưu động
• Công cụ đối thoại phi tập trung, như Pol.is

Những ý tưởng này là một phần quan trọng của câu chuyện DAO, chúng có giá trị cho cả tính bền vững và hiệu quả. Trường hợp bỏ phiếu bậc hai phụ thuộc vào một lập luận toán học, trong đó đưa ra sự cân bằng chính xác giữa các đề xuất mạnh mẽ hơn và các đề xuất phổ biến hơn, nhưng kém mạnh mẽ hơn (hoặc các tác nhân giàu có). Nhưng những người đã sử dụng phương pháp này phát hiện ra rằng nó cũng có thể nâng cao tính bền vững. Một số ý tưởng mới lạ như ghép cặp theo cặp, là có chủ đích hy sinh tính tối ưu có thể chứng minh bằng toán học để đổi lấy tính bền vững.

Nghiên cứu trường hợp: Tài trợ Gitcoin

Chúng ta có thể phân tích các phong cách phi tập trung khác nhau thông qua một trường hợp biên thú vị. Gitcoin Grants nên là một DAO trên chuỗi, hay chỉ nên là một tổ chức tập trung?

Dưới đây là một số lập luận có thể cho rằng Gitcoin Grants là một DAO:

• Nó nắm giữ và xử lý tiền điện tử, vì hầu hết người dùng và nhà tài trợ của nó là người dùng Ethereum
• Tài trợ bậc bốn an toàn hoạt động tốt nhất trên chuỗi, vì vậy nếu kết quả bỏ phiếu phản hồi trực tiếp vào hệ thống, sẽ giảm thiểu rủi ro an toàn
• Nó tương tác với các cộng đồng trên toàn thế giới, do đó hưởng lợi từ tính trung lập đáng tin cậy, thay vì tập trung vào một quốc gia đơn lẻ.
• Lợi ích của nó là có thể khiến người dùng tin tưởng rằng nó vẫn tồn tại trong năm năm tới, vì vậy những nhà tài trợ cho sản phẩm công cộng có thể đầu tư vào dự án ngay bây giờ và hy vọng sẽ nhận được lợi ích trong tương lai.

Những lập luận này có xu hướng phi tập trung vì tính bền vững, phi tập trung vì khả năng tương tác, mặc dù các vòng tài trợ bậc bốn riêng lẻ có xu hướng thuộc về trường phái "phi tập trung vì hiệu quả" (lý thuyết đứng sau Gitcoin Grants là tài trợ bậc bốn là cách hiệu quả hơn để tài trợ cho các sản phẩm công cộng).

Nếu các lập luận về tính bền vững và khả năng tương tác không áp dụng, thì đơn giản coi Gitcoin Grants là một công ty bình thường có thể tốt hơn. Nhưng chúng thực sự áp dụng, vì vậy có thể nói Gitcoin Grants là một DAO.

Còn nhiều ví dụ khác cho thấy tính áp dụng của lập luận này, bao gồm những DAO mà mọi người ngày càng phụ thuộc trong cuộc sống hàng ngày, cũng như "DAO vũ trụ" cung cấp dịch vụ cho các DAO khác:

• Proofofhumanity (thiết kế tài trợ bậc hai)
• Kleros (giao thức trọng tài tranh chấp kinh tế phi tập trung)
• Chainlink (giao thức oracle LINK)
• Stablecoin
• Quản trị giao thức lớp hai blockchain

Tôi không đủ hiểu biết về tất cả những hệ thống này để chứng minh rằng chúng đều tối ưu hóa đủ cho sự bền vững khi phi tập trung, nhưng chúng nên như vậy.

Những DAO mà hiệu quả không tốt chủ yếu là những DAO mà khả năng trung tâm của chúng mâu thuẫn với tính bền vững, chúng không có đủ trường hợp để "phi tập trung vì hiệu quả". Các công ty lớn chủ yếu kết nối với người dùng Mỹ sẽ là một ví dụ. Khi làm DAO, điều đầu tiên là xác định xem có đáng để cấu trúc dự án thành DAO hay không, thứ hai là xác định mục tiêu của nó là tính bền vững hay hiệu quả: nếu là trước, cần phải suy nghĩ sâu sắc về thiết kế quản trị, nếu là sau, thì cần phải đổi mới quản trị thông qua các cơ chế như tài trợ bậc bốn, hoặc sử dụng ví đa chữ ký.

5. Ứng dụng hỗn hợp

Có nhiều ứng dụng không hoàn toàn trên chuỗi, mà là kết hợp lợi thế của blockchain và các hệ thống khác để cải thiện mô hình tin cậy của chúng.

Bỏ phiếu là một ví dụ tốt. Kháng kiểm duyệt, khả năng kiểm toán và bảo mật cao đều là cần thiết, trong khi các hệ thống như MACI kết hợp hiệu quả blockchain, ZK-SNARK và một lớp trung tâm hạn chế (hoặc M-of-N) để đạt được tất cả những đảm bảo này về khả năng mở rộng và tính bắt buộc. Bỏ phiếu được phát hành lên blockchain, vì vậy người dùng có một cách độc lập để đảm bảo rằng phiếu bầu của họ được đưa vào. Nhưng bỏ phiếu được mã hóa để bảo vệ quyền riêng tư và sử dụng giải pháp dựa trên ZK-SNARK để đảm bảo rằng kết quả cuối cùng là tính toán đúng của phiếu bầu.

Biểu đồ hoạt động của MACI, kết hợp blockchain để đạt được khả năng chống kiểm duyệt, mã hóa quyền riêng tư và ZK-SNARKs để đảm bảo kết quả đúng mà không ảnh hưởng đến các mục tiêu khác.

Trong các cuộc bầu cử quốc gia hiện tại, bỏ phiếu đã là một quy trình có bảo đảm cao, các quốc gia và công dân cần rất nhiều thời gian để cảm thấy hài lòng với bất kỳ phương thức bỏ phiếu điện tử nào (dù là blockchain hay khác) về bảo đảm an toàn. Nhưng công nghệ như vậy có thể nhanh chóng phát huy giá trị ở hai nơi khác:

1. Tăng cường bảo đảm cho quy trình bỏ phiếu điện tử hiện đã diễn ra ngày hôm nay (ví dụ, bỏ phiếu trên mạng xã hội, khảo sát, kiến nghị).
2. Tạo ra các hình thức bỏ phiếu mới cho phép công dân hoặc thành viên nhóm phản hồi nhanh chóng và cung cấp bảo đảm cao cho những cuộc bỏ phiếu này ngay từ đầu.

Ngoài bỏ phiếu, còn có toàn bộ lĩnh vực "dịch vụ trung tâm có thể kiểm toán" tiềm năng, nơi mọi người có thể được phục vụ tốt thông qua một số hình thức kiến trúc xác minh ngoài chuỗi hỗn hợp. Ví dụ đơn giản nhất là chứng minh khả năng thanh toán của sàn giao dịch, nhưng cũng có nhiều ví dụ khác có thể:

• Cơ quan đăng ký chính phủ
• Kế toán doanh nghiệp
• Trò chơi (ví dụ trong "Rừng tối").
• Ứng dụng chuỗi cung ứng
• Theo dõi quyền truy cập
• …

Khi chúng ta nhìn sâu hơn, chúng ta sẽ thấy giá trị của các trường hợp sử dụng ngày càng giảm, nhưng điều quan trọng là nhớ rằng chi phí của những trường hợp sử dụng này cũng khá thấp. Validiums không cần phải phát hành mọi thứ lên chuỗi. Thay vào đó, chúng có thể là một lớp đơn giản của phần mềm hiện có, duy trì gốc Merkle của cơ sở dữ liệu (hoặc các cam kết khác), thỉnh thoảng phát hành root lên chuỗi, sử dụng SNARK để chứng minh rằng các cập nhật của nó là chính xác. Đây là một cải tiến nghiêm túc đối với các hệ thống hiện có, vì nó mở ra cánh cửa cho việc chứng minh giữa các tổ chức và kiểm toán công khai.

Chúng ta làm thế nào để đạt được điều này?

Hiện nay, nhiều ứng dụng như vậy đang được xây dựng, mặc dù do giới hạn công nghệ hiện tại, việc sử dụng nhiều ứng dụng như vậy bị hạn chế. Blockchain không thể mở rộng, giao dịch cần một khoảng thời gian khá dài để được đưa vào chuỗi một cách đáng tin cậy, trong khi các ví hiện tại khiến người dùng phải lựa chọn giữa tính tiện lợi thấp và an toàn thấp. Trong dài hạn, nhiều ứng dụng này sẽ cần vượt qua các vấn đề về quyền riêng tư.

Tất cả đều là những vấn đề có thể giải quyết, và chúng ta có động lực mạnh mẽ để giải quyết chúng. Sự sụp đổ của FTX đã khiến nhiều người nhận ra tầm quan trọng của các giải pháp thực sự phi tập trung đối với việc giữ tiền, trong khi sự nổi lên của ERC-4337 và ví trừu tượng tài khoản đã cho chúng ta cơ hội để tạo ra những lựa chọn thay thế này. Công nghệ rollup đang tiến bộ nhanh chóng để giải quyết khả năng mở rộng, giao dịch đã nhanh hơn nhiều so với ba năm trước để được đưa vào chuỗi.

Nhưng cũng quan trọng không kém, là xác định hướng phát triển của chính hệ sinh thái ứng dụng. Nhiều ứng dụng ổn định và đơn giản hơn chưa được xây dựng, vì xung quanh chúng có ít điểm phấn khích và lợi nhuận ngắn hạn hơn: giá trị vốn hóa của LUNA đã lên tới hơn 30 tỷ đô la, trong khi những stablecoin cố gắng theo đuổi tính bền vững và đơn giản thường bị bỏ qua trong nhiều năm. Các ứng dụng phi tài chính thường không thể kiếm được 30 tỷ đô la, vì