Sự trỗi dậy và cái chết thầm lặng của ngân hàng mới

Tác giả: Francesco Andreoli, người phụ trách quan hệ phát triển của Consensys & MetaMask

Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher

Mọi người đều đang đếm số vòng gọi vốn, không có ai đếm số đám tang. Vì vậy, tôi đã đếm cả hai bên.

Sáu tháng trước, tôi bắt đầu đếm các ngân hàng mới (neobank), vì tôi nhận ra không ai có thể cho tôi biết ngành này có bao nhiêu công ty. Các nhà phân tích bán báo cáo PDF với giá 4000 đô la không biết, các VC đã đầu tư cũng không biết, và các nhà sáng lập đang cạnh tranh với nhau cũng không biết.

Câu trả lời là, tính đến tháng 7 năm 2026: 368 ngân hàng mới đã được xác minh và vẫn đang hoạt động. Tôi theo dõi từng ngân hàng trong số đó trên neobankbeat.com, dữ liệu hoàn toàn mở.

Nhưng con số thực sự đã thay đổi cách nhìn của tôi về ngành này không phải là 368, mà là số lượng ngân hàng tôi đã xóa để có được con số này.

368 ngân hàng mới đã được xác minh và vẫn đang hoạt động

Sự trỗi dậy là có thật. Hãy bắt đầu từ điểm này.

Tổng hợp số lượng người dùng mà tất cả các công ty trong tập dữ liệu tự công bố, các ngân hàng mới mà chúng tôi theo dõi phục vụ khoảng 1.46 tỷ người. Đây không phải là dự đoán, cũng không phải là con số trên biểu đồ TAM, mà là số lượng khách hàng thực tế mà các ngân hàng báo cáo.

Và sự phân bố địa lý sẽ khiến bất kỳ ai quen thuộc với truyền thông fintech phương Tây cảm thấy bất ngờ:

Trong số đó, 817 triệu người dùng ở châu Á. Chỉ riêng WeBank đã phục vụ hơn 400 triệu người, nhiều hơn tổng số ngân hàng mới ở Mỹ và châu Âu cộng lại.

Nubank có 131 triệu khách hàng, nhiều hơn tổng số ngân hàng mới ở Mỹ.

Ngôi sao châu Âu Revolut có số lượng người dùng vượt quá 50 triệu. Thành tích này rất ấn tượng, nhưng so với con số ở châu Á vẫn chỉ là một phần nhỏ.

Động lực biên của ngành cũng đang chuyển dịch. Trong số các ngân hàng mới được thành lập và còn tồn tại đến nay trong thập kỷ 2020, 30% là ứng dụng tự quản lý gốc web3, số dư của người dùng hoàn toàn không do bất kỳ công ty nào nắm giữ. Trong khi đó, tỷ lệ này ở nhóm ngân hàng được thành lập trong thập kỷ 2010 chỉ là 4%. Dù bạn nhìn nhận thế nào về tiền điện tử, các nhà xây dựng đã bỏ phiếu bằng chân.

Vì vậy, đúng vậy, sự trỗi dậy là có thật: 368 công ty, ba làn sóng hoàn toàn khác nhau về cấu trúc (254 ngân hàng thách thức truyền thống, 58 ứng dụng kết hợp tiền pháp định và tiền điện tử, 56 ứng dụng gốc web3), có 106 nhà cung cấp cơ sở hạ tầng ở dưới, và đứng sau là 219 nhà đầu tư. Tất cả đều được đánh dấu trên bản đồ.

Tiếp theo là phần mà không ai sẽ viết vào BP.

Trong số 368 ngân hàng, chỉ có 127 ngân hàng nắm giữ giấy phép ngân hàng đầy đủ.

Đọc lại một lần nữa. Những "ngân hàng" trong cửa hàng ứng dụng của bạn, có hai phần ba không phải là ngân hàng. Quyền tồn tại của chúng là thuê mướn, từ một ngân hàng đại diện, một giấy phép tiền điện tử, hoặc một tổ chức phát hành mà bạn chưa bao giờ nghe nói đến. Và khách hàng của chúng hầu như không bao giờ biết mình đứng ở bên nào của ranh giới này.

Giấy phép ngân hàng

Đây không phải là vấn đề chi tiết kỹ thuật, mà là rủi ro cấu trúc cốt lõi của toàn bộ ngành, và có tính mạng liên quan:

WaveCrest, năm 2018: Visa đã thu hồi tư cách của một tổ chức phát hành, hàng chục dự án thẻ tiền điện tử đã chết chỉ sau một đêm.

Wirecard, năm 2020: Một nhà xử lý thanh toán phát hiện ra lỗ hổng 1.9 tỷ euro, hàng loạt "ngân hàng" ở châu Âu đã bị đóng băng tài sản, lỗi duy nhất của chúng là xây dựng trên nền tảng đó.

Synapse, năm 2024: Một trung gian BaaS đã phá sản, người dân Mỹ mới phát hiện ra rằng "được bảo hiểm FDIC" không phải là điều họ nghĩ, vì vấn đề xảy ra chính là sổ sách ghi lại ai sở hữu tiền nào.

Ready, năm 2026: Cùng một bộ phim, đổi diễn viên.

Khi ngân hàng thực sự phá sản, bảo hiểm tiền gửi sẽ bồi thường. Khi cơ sở hạ tầng của ngân hàng mới gặp vấn đề, khách hàng nhận được chỉ là một số thứ tự trong quy trình phá sản.

Cái chết trong ngành này là im lặng. Đây mới là điều thực sự gây sốc.

Sau khi duy trì tập dữ liệu này, có một điều mà tôi không lường trước được từ đầu: việc xóa bỏ chưa bao giờ ngừng lại.

Ai đang kiểm soát?

Chỉ trong tháng này, đã có năm thực thể biến mất khỏi danh sách, chúng hoặc bị thanh lý, hoặc bị sáp nhập, hoặc âm thầm chuyển đổi thành một thứ khác. Không có thông cáo báo chí, không có phân tích. Các ngân hàng mới không chết ầm ĩ như FTX.

Ứng dụng chỉ không còn được cập nhật, dịch vụ khách hàng không còn phản hồi, rồi một ngày nào đó tên miền chuyển hướng đến trang đích của một đối tác nào đó, hàng trăm ngàn khách hàng hoặc phải chuyển đi, hoặc sẽ biến mất.

Không ai viết cáo phó cho các ngân hàng mới. Các phương tiện truyền thông fintech chỉ đưa tin về việc phát hành sản phẩm và vòng gọi vốn, vì tiền quảng cáo và cơ hội phỏng vấn đều ở phía đó. Vì vậy, nghĩa trang này luôn không thể nhìn thấy, mỗi nhà sáng lập mới đều sẽ lao vào cùng một năm cái bẫy, còn tưởng mình là người đầu tiên nhìn thấy chúng.

Đó là lý do tại sao chúng tôi ghi lại các trường hợp rút lui cẩn thận như các trường hợp gia nhập. Dữ liệu thất bại có giá trị hơn dữ liệu gọi vốn. Bạn không thể học được điều gì từ thông cáo báo chí.

"Nhưng AI sẽ giải quyết vấn đề mô hình lợi nhuận." Thật sao?

Hiện tại, mỗi bản BP ngân hàng mới đều sẽ viết về AI. Vì vậy, chúng tôi đã kiểm tra từng ngân hàng trong số 368, đối chiếu với báo cáo tài chính, công bố quy định và bằng chứng thực tế về việc triển khai, chứ không phải trang marketing.

67 ngân hàng đã vượt qua. 18%. Hơn 300 ngân hàng còn lại hoặc vẫn đang thử nghiệm, hoặc đang "khám phá", hoặc nói rằng mô hình của đối tác là của mình.

Ngân hàng mới AI?

Điều nghịch lý là: AI làm tốt nhất không phải là những công ty nổi tiếng, mà là các tổ chức cho vay ở các thị trường mới nổi như Nigeria, Philippines, Mexico, Bangladesh. Ở những nơi này, hệ thống tín dụng gần như không tồn tại, một mô hình có thể cấp tín dụng cho những người không có tín dụng không phải là một tính năng bổ sung, mà là lý do duy nhất để kinh doanh này tồn tại.

Phương Tây đang nói về ngân hàng AI, trong khi Nam toàn cầu đang thực sự làm điều đó, vì họ không có lựa chọn nào khác.

Bản đồ này thực sự cho thấy điều gì

Nhìn vào phần cơ sở hạ tầng trên bản đồ: 106 nhà cung cấp, hỗ trợ 368 thương hiệu hướng tới người tiêu dùng. Trong khung này, một vài ngân hàng đại diện, nền tảng BaaS và nhà xử lý phát hành, mỗi nhà đều mang theo hàng chục logo phía trên. Mức độ tập trung mà người tiêu dùng không thể nhìn thấy chính là mức độ tập trung tạo ra Synapse tiếp theo.

Đây là hình ảnh trung thực nhất của ngành vào năm 2026: một sự trỗi dậy ngoạn mục, thực sự thay đổi thế giới, 1.5 tỷ người nhận được dịch vụ ngân hàng thông qua một ứng dụng, trong đó nhiều người là lần đầu tiên trong đời; và tất cả điều này được xây dựng trên một lớp chịu lực mà phần lớn khách hàng chưa bao giờ nghe nói đến, trong đó hai phần ba công ty không thể vượt qua một quý tồi tệ của chủ nhà.

Hai điều này đồng thời đúng. Đó chính là điều thú vị của nó.

Ba dự đoán mà tôi sẵn sàng thừa nhận có thể sai

Khoảng cách giấy phép sẽ thu hẹp từ hai đầu. Những người chơi không có giấy phép mạnh mẽ sẽ mua lại hoặc xin giấy phép, trong khi những người yếu sẽ trở thành mục xóa bỏ vào năm 2027. Khu vực trung gian sẽ biến mất.

Sự cố AI đầu tiên sẽ xảy ra trong hai chu kỳ tín dụng. Trong số 67 mô hình đã được triển khai, phần lớn chưa trải qua một chu kỳ suy thoái thực sự trong hình thức hiện tại. Một số trong số đó sắp học được, dữ liệu huấn luyện của chúng thiếu gì.

Làn sóng khách hàng tiếp theo không phải là con người. Cơ sở hạ tầng ngân hàng phục vụ cho các thực thể AI, bao gồm ví tiền của thực thể, thẻ phát hành bởi thực thể, thanh toán giữa máy với máy, hiện tại chỉ có 7 công ty đang làm. Nó trông giống như web3 gốc vào năm 2021: rất nhỏ, rất kỳ lạ, và có tính cấu trúc.