Nghiên cứu mới nhất của a16z: Mô hình kinh tế hai token dựa trên danh tiếng

Tác giả | Jad Esber, Scott Kominers
Biên dịch | Cổ Duy

Hệ thống danh tiếng cung cấp cho nền tảng một cơ hội để nhận diện và khuyến khích những đóng góp chất lượng cao từ người tham gia, bao gồm việc tạo nội dung, kiểm duyệt, xây dựng cộng đồng và lối chơi. Điều này rất quan trọng cho sự phát triển và bền vững của bất kỳ dự án web3 nào. Tuy nhiên, việc thiết kế hệ thống danh tiếng cần phải xem xét phức tạp xung quanh nguồn cung danh tiếng, phân phối, độ tin cậy, v.v.

Do đó, mặc dù nhiều người đang khám phá lĩnh vực này - từ các DAO như FWB đến các trò chơi kiếm tiền như Axie Infinity và các nền tảng xã hội mới như BitClout, nhưng những người xây dựng vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về cách tốt nhất để thiết kế những hệ thống danh tiếng này.

Tận dụng kiến thức của chúng tôi về lý thuyết kinh tế và thiết kế trò chơi, chúng tôi cho rằng thiết kế hệ thống danh tiếng dựa trên hai token có thể là một biểu hiện hữu hình của những đóng góp có ý nghĩa, trong đó một token dùng để biểu thị danh tiếng, và token kia dùng để cung cấp tính thanh khoản.

Sự tiến hóa của hệ thống danh tiếng

Tiền đề cơ bản của hệ thống danh tiếng không phải là mới. Kể từ khi nền văn minh bắt đầu, chúng ta đã phát minh ra các dấu hiệu danh tiếng, chẳng hạn như huy hiệu được trao cho những thành tựu hoặc dịch vụ. Trong giới doanh nghiệp, nhân viên được phân bổ danh hiệu hoặc cấp bậc để chỉ ra vị trí của họ trong cấu trúc - "dấu hiệu" này thường quyết định mức lương và các phúc lợi khác của một người.

Từ lâu, trò chơi cũng là những người tiên phong trong hệ thống danh tiếng kỹ thuật số. "Điểm số" mà người chơi tích lũy trong quá trình chơi có thể chuyển đổi thành "tiền tệ" trong trò chơi, dùng để mua skin mới, vũ khí, nhân vật, v.v.

Tổng thể, token danh tiếng trong thế giới tiền điện tử thường có hình thức token xã hội. Những token này có thể được phát hành bởi nhiều thực thể khác nhau (bao gồm cả cá nhân và cộng đồng cũng như trò chơi và ứng dụng), có thể được sử dụng để thu thập vốn xã hội, nhận dịch vụ và/hoặc chuyển đổi thành phần thưởng (tài chính hoặc các hình thức khác).

Điều quan trọng là, trong môi trường tiền điện tử, token xã hội thường có thể đại diện cho quyền sở hữu và tính duy nhất (trong trường hợp NFT), và do sự tồn tại của blockchain, token xã hội là phi tập trung và có thể di chuyển, vì vậy token xã hội có thể được sử dụng trong nền kinh tế internet toàn cầu, chứ không chỉ bị giới hạn bởi một nền tảng hoặc nhà quyết định duy nhất.

Nghịch lý của token danh tiếng: Nó được kiếm hay mua?

Token danh tiếng trên các nền tảng kỹ thuật số thường có hai mục đích:

• Nhận diện và thưởng cho người dùng đã đóng góp giá trị cho nền tảng - một hình thức tín hiệu, mà những người dùng này có thể tận dụng để nâng cao danh tiếng công chúng.

• Cung cấp một hình thức bồi thường, cho phép những người đóng góp có thể chuyển đổi một số giá trị mà họ tạo ra thành tiền tệ có thể đổi được.

Tuy nhiên, hai vai trò này lại đối lập nhau. Token cần có thể trao đổi để có tính thanh khoản. Nhưng tính thanh khoản của token càng cao, hiệu quả của nó như một tín hiệu danh tiếng thuần túy càng kém.

Để minh họa điều này, giả sử token danh tiếng có thể chuyển nhượng tự do. Nếu token là một tín hiệu đáng tin cậy về chất lượng danh tiếng, thì giá trị giao dịch của chúng sẽ rất cao, khiến cho người nắm giữ sẵn sàng giao dịch chúng. Nhưng một khi token bắt đầu được giao dịch, quyền sở hữu mất đi giá trị tín hiệu của nó, phá hủy vốn danh tiếng mà token mang lại.

Ví dụ, một tổ chức từ thiện có thể bắt đầu đúc NFT, thưởng cho những người hoàn thành hơn 500 giờ phục vụ cộng đồng. Tuy nhiên, nếu những người nhận này có thể bán NFT của họ cho bất kỳ ai họ muốn, thì bất cứ khi nào bạn gặp người nắm giữ, bạn sẽ phải tự hỏi: "Người đó có được NFT của họ hay đã mua nó?"

Ngay cả khi không ai công khai giao dịch NFT phục vụ cộng đồng của họ, khả năng bán riêng tư cũng sẽ làm giảm giá trị tín hiệu. Trong một thị trường hoàn toàn thanh khoản cho các token như vậy, giá trị tín hiệu hoàn toàn biến mất.

Điều này tạo ra một nghịch lý: nếu một token có thể dễ dàng chuyển nhượng, thì những người không có danh tiếng có thể đơn giản mua nó, điều này làm giảm khả năng của token như một tín hiệu danh tiếng.

Bạn có nhớ mọi người dễ dàng mua người theo dõi trên Instagram không? Điều này khiến cho người theo dõi trở thành một chỉ số đo lường danh tiếng yếu hơn nhiều, đến mức các thương hiệu bắt đầu tìm kiếm các chỉ số tham gia khó "mua" hơn.

Nói cách khác, giá cao cũng sẽ làm giảm khả năng chuyển nhượng. Ví dụ, việc mua CryptoPunk hiện nay rất đắt đỏ, hầu hết các chủ sở hữu đều phải mua trước. Điều này dường như loại bỏ nghịch lý - khôi phục giá trị danh tiếng của token - nhưng do một số người sẵn sàng mua CryptoPunks với giá cao để có được vẻ ngoài danh tiếng, giá trị tín hiệu có thể vẫn bị giảm. Hiện tại, số lượng người tham gia vào không gian này cũng có một ranh giới tự nhiên. Khi ngày càng nhiều người chấp nhận công nghệ tiền điện tử, hãy tưởng tượng quy mô của vấn đề này.

Hơn nữa, sự giảm giá trị vốn danh tiếng liên quan đến token có thể phản hồi vào giá trị thị trường của token. Nếu token mất khả năng chỉ ra danh tiếng, thì sự quan tâm của mọi người đối với việc giao dịch nó sẽ giảm. Thực tế, khi mọi người bắt đầu mua người theo dõi Instagram hàng loạt, những người theo dõi này đã mất giá trị tín hiệu của họ, điều này làm giảm sự quan tâm của họ đối với việc mua từ những người có ảnh hưởng.

Việc làm cho token danh tiếng có thể chuyển nhượng không chỉ làm giảm khả năng của nó như một tín hiệu danh tiếng, mà còn làm suy yếu khả năng của nó như một bồi thường có giá trị. Do đó, việc xây dựng vốn danh tiếng cần các token hoàn toàn (hoặc ít nhất là phần lớn) không thể chuyển nhượng. Vậy câu hỏi là làm thế nào để chuyển đổi danh tiếng thành tính thanh khoản.

Không nên mua vốn xã hội - nhưng điều này không có nghĩa là nó không thể tạo ra tính thanh khoản

Token có giá trị tín hiệu khi được trao bởi các nguồn đáng tin cậy (như thương hiệu, trường đại học hoặc chính phủ). Nhưng trong môi trường tiền điện tử và blockchain, không nhất thiết phải có một bên thứ ba tập trung nào cấp quyền này.

Do đó, nếu ai đó có một số đặc điểm tiềm năng, thì một cách thứ hai để truyền đạt giá trị là làm cho token dễ tiếp cận hơn. Ví dụ, nếu bạn thực sự rất tài năng hoặc rất chăm chỉ, thì việc đạt điểm cao trong trò chơi điện tử sẽ dễ dàng hơn nhiều; do đó, điểm cao đánh dấu một sự kết hợp nào đó giữa kỹ năng và nỗ lực. Số lượt xem cao trên các nền tảng như YouTube cũng có ý nghĩa tương tự.

Nghịch lý ở trên - dễ chuyển nhượng, ít khả năng truyền tín hiệu hơn - xảy ra vì việc làm cho token danh tiếng có thể chuyển nhượng làm cho chúng tách rời khỏi các tổ chức cơ sở và/hoặc nỗ lực mà chúng là nguồn giá trị tín hiệu.

Vậy nếu chúng ta tách khả năng chuyển nhượng ra khỏi chính token thì sao? Đó là lý do tại sao nhiều trò chơi đã tách điểm số hoặc điểm tích lũy ra khỏi token. Rất dễ tưởng tượng rằng việc chi tiêu "điểm số" của bạn sẽ phản tác dụng.

Chúng tôi đề xuất một hệ thống danh tiếng dựa trên hai token, trong đó một token, chúng tôi gọi là điểm số, là một tín hiệu danh tiếng không thể chuyển nhượng. Token thứ hai là một tài sản có thể chuyển nhượng, được phân phối định kỳ cho những người nắm giữ điểm số. Trên thực tế, điểm số được chia thành cổ tức có thể sử dụng như tiền tệ có thể giao dịch. Hơn nữa, vì token được tích lũy bởi những người nắm giữ điểm số, nên token cũng liên quan đến danh tiếng tiềm năng.

Ở cấp độ cao hơn, thiết kế này thúc đẩy một vòng phản hồi, nơi người dùng có thể nhận điểm số từ những đóng góp chất lượng cao trên nền tảng (chẳng hạn như đóng góp nội dung, kiểm duyệt hoặc thắng lợi trong lối chơi). Sau đó, khi người dùng có điểm số nhận được token, chúng có thể được giao dịch như tiền tệ. Nhu cầu của người dùng đối với token thúc đẩy nhu cầu nhận điểm số, điều này lại khuyến khích những đóng góp chất lượng cao.

Xin lưu ý rằng, mặc dù chúng tôi sử dụng điểm số như một ngôn ngữ không thể thay thế và token như một ngôn ngữ có thể thay thế, nhưng việc thực hiện chính xác có thể khác nhau tùy theo ứng dụng. Điều quan trọng là những người đóng góp sẽ nhận được một token không thể giao dịch, mà từ đó phát sinh một token có thể giao dịch.

Điểm số nên thưởng cho những đóng góp

Để giữ cho điểm số có giá trị tín hiệu và khuyến khích sự tham gia chất lượng cao, chúng cần phải liên kết theo một cách nào đó với những đóng góp của người dùng. Trong bối cảnh trò chơi, điểm số có thể đơn giản được thưởng qua thuật toán, như một hàm của hiệu suất. Trên các nền tảng dành cho người sáng tạo như YouTube hoặc TikTok, điểm số có thể là hàm trực tiếp của sự tương tác của mọi người với nội dung của một người sáng tạo cụ thể. Trong các trường hợp khác, chẳng hạn như trên nền tảng xuất bản như Mirror, có thể có một nhóm người dùng được trao quyền thưởng điểm hoặc quyết định quy trình quản trị/bỏ phiếu phân phối điểm số.

Điều quan trọng là, điểm số phải đáng tin cậy liên kết người nắm giữ với nguồn danh tiếng (hoặc động lực). Hơn nữa, cần phải hiểu rõ tỷ lệ thưởng điểm số như một hàm của đóng góp, để người dùng có thể biết họ cần nỗ lực bao nhiêu để đạt được một mức điểm số nhất định. Nói cách khác: người tham gia cần hiểu quy tắc của trò chơi trước khi bắt đầu chơi.

Trong nhiều trường hợp, điểm số không cần phải khan hiếm. Ví dụ, số lượng huy hiệu mà Discord có thể trao cho các quản trị viên không có giới hạn. Tuy nhiên, sự khan hiếm có thể nâng cao hoặc củng cố giá trị danh tiếng của hệ thống. Ví dụ, vai trò "quản trị viên" trên máy chủ Discord chỉ được trao cho một số ít người, vì vậy những người sở hữu huy hiệu quản trị viên được coi là có danh tiếng cao hơn trên máy chủ. Nếu máy chủ bắt đầu cho quá nhiều người trở thành quản trị viên cùng một lúc, thì ý nghĩa và giá trị cảm nhận của vai trò đó sẽ giảm.

Quy mô rất quan trọng: Cổ tức, nguồn cung và tầm quan trọng của phân phối

Để tạo ra một giá trị thanh khoản liên quan đến danh tiếng, token nên tích lũy cổ tức cho những người nắm giữ điểm số, mỗi người nắm giữ điểm số nhận được token dựa trên số điểm mà họ sở hữu.

Khi thiết kế một hệ thống như vậy, có ba vấn đề chính:

1) Quy mô: Cổ tức nên lớn đến mức nào?

Tổng quy mô của mỗi cổ tức - tức là số lượng token được phân phối mỗi lần phát hành cổ tức - phụ thuộc vào mục tiêu kinh tế vĩ mô của hệ thống.

Khác với điểm số, điều quan trọng là token tương đối khan hiếm để mang lại giá trị như một loại tiền tệ. Nhiều loại tiền điện tử (chẳng hạn như Bitcoin) hưởng lợi từ việc hạn chế nguồn cung token trong dài hạn - chỉ có một số lượng nhất định có thể được đúc. Trong trường hợp này, tổng cổ tức trung bình phải giảm theo thời gian, trừ khi có một cơ chế nào đó có thể hấp thụ token trở lại vào hệ thống (chẳng hạn như thông qua thanh toán trong nền tảng).

Dù vậy - trái ngược với một số trực giác tiêu chuẩn - nguồn cung token không nhất thiết phải bị hạn chế. Ví dụ, nếu token có thể được đổi lấy một phần của kho bạc nền tảng, thì tổng nguồn cung token có thể mở rộng theo sự tăng trưởng của kho bạc. Trong những trường hợp này, tổng quy mô cổ tức có thể giống nhau, hoặc thậm chí tăng theo thời gian, miễn là khoảng cách giữa các cổ tức đủ xa để không vượt quá sự tăng trưởng của kho bạc.

2) Nguồn cung: Cổ tức nên được phát hành bao lâu một lần?

Đối với các nền tảng có chức năng tham gia như việc làm, chẳng hạn như nền tảng biểu diễn hoặc sáng tạo, chiến lược tốt nhất là định kỳ phát hành token cho những người nắm giữ điểm số: chẳng hạn như hàng tháng, hoặc thậm chí hàng ngày. Điều này có nghĩa là những người dùng có đóng góp có giá trị, từ đó duy trì một mức điểm số nhất định, sẽ nhận được thu nhập ổn định.

Cổ tức không thường xuyên hoặc không định kỳ phù hợp hơn với những nền tảng có đóng góp không đều, như trong một số DAO. Ví dụ, khi các thành viên đóng góp bài viết hoặc tham gia vào các dự án lập trình, Forefront phát hành token FF của họ. Một lựa chọn khác là chỉ phát hành token khi mức độ tham gia, năng suất hoặc tài chính của nền tảng vượt qua một ngưỡng nhất định. Điều này tương tự như cổ tức của các công ty niêm yết, mà chúng ta cũng đã thấy trong trường hợp airdrop token WRITE của Mirror.

3) Phân phối: Kích thước của cổ tức nên liên kết như thế nào với điểm số?

Có lẽ cách đơn giản nhất để liên kết token với điểm số là thông qua cổ tức tuyến tính, tức là mỗi điểm số cho phép người dùng nhận được một phần cổ tức bình đẳng. Nhưng đây không phải là lựa chọn duy nhất.

Dưới tỷ lệ cổ tức lồi, mỗi phần cổ tức sẽ được phân phối không tỷ lệ nhiều hơn cho những người nắm giữ nhiều điểm số hơn. Tức là, sự gia tăng cổ tức từ 1 điểm số lên 2 điểm số cao hơn sự gia tăng từ 0 lên 1. Tỷ lệ lồi thưởng cho những người dùng tham gia lâu dài vào hệ thống, cung cấp động lực nhiều hơn để duy trì trạng thái.

Phương pháp ngược lại là tỷ lệ cổ tức lõm, trong đó việc chuyển từ 0 điểm số lên 1 điểm số có giá trị hơn việc chuyển từ 1 lên 2. Phương pháp này rất phù hợp để thu hút người dùng mới, vì nó thưởng cho những đóng góp ban đầu nhiều hơn so với những đóng góp sau này, bất kể bạn là người thứ hai, thứ ba hay thứ 27. Nói cách khác, nếu người dùng là ẩn danh, thì một hệ thống tỷ lệ lõm như vậy sẽ khó duy trì hơn, vì trong trường hợp này, người dùng có thể tạo ra nhiều tài khoản và kiếm điểm số ban đầu qua mỗi tài khoản.

Phần thưởng tài chính nên phù hợp với đóng góp

Ba đặc điểm thiết kế cổ tức - kích thước, nguồn cung và phân phối - quyết định số lượng token mà những người nắm giữ điểm số nhận được trong mỗi khoảng thời gian. Mối quan hệ này ảnh hưởng trực tiếp đến động lực để nhận điểm số.

Lý tưởng nhất, việc phân phối token nên được điều chỉnh để người dùng nhận điểm số có lợi tức biên tương ứng với lợi ích biên mà nền tảng tạo ra từ hoạt động tạo điểm số. Cách bạn nhìn nhận lợi ích biên này phụ thuộc vào cách mà đóng góp tạo ra giá trị cho nền tảng. Nói cách khác, bạn nên kiếm điểm số dựa trên giá trị bạn tạo ra cho nền tảng.

Ví dụ, trên các nền tảng như YouTube, điểm số sẽ phản ánh số lượt xem video - nền tảng có thể ước tính chính xác mức độ đóng góp của số lượt xem nhất định đối với sự tham gia và lợi nhuận của nền tảng. Sau đó, nền tảng nên phát hành token cho mỗi người sáng tạo dựa trên giá trị biên của quan điểm của họ. Ở đây, cổ tức lồi có thể là hợp lý, vì các YouTuber hàng đầu có khả năng thúc đẩy sự tham gia lâu dài hơn những người ít nổi tiếng hơn.

YouTube đã trải qua một vài lần lặp lại như vậy - ban đầu liên kết chi tiêu với số lượt xem, sau đó với thời gian xem, gần đây là liên kết với chỉ số tham gia mà họ gọi là "thời gian YouTube", chỉ số này không chỉ xem xét thời gian dành cho việc xem nội dung trên nền tảng.

YouTube liên tục điều chỉnh số tiền thanh toán của nó. Điều này mang lại sự không chắc chắn về thu nhập cho các người sáng tạo YouTube, những người phải thanh toán hóa đơn bằng doanh thu quảng cáo. Lý tưởng nhất, nền tảng sẽ làm cho thu nhập của người tham gia trở nên minh bạch hơn, để những người đóng góp có thể đánh giá giá trị của việc nhận điểm số (cũng như tránh sự thất vọng và kiệt sức).

Hơn nữa, nguyên tắc lợi ích biên = lợi ích biên có nghĩa là quy tắc phân phối điểm số có thể cần phải điều chỉnh. Điều này cho phép nền tảng cung cấp một phần không tỷ lệ cho những người đóng góp ban đầu, tương xứng với tầm quan trọng của họ đối với hệ thống, mặc dù họ có ít đóng góp hơn. Nói cách khác, nền tảng có thể không có nhận thức rõ ràng về giá trị của đóng góp, đặc biệt là trong giai đoạn đầu, do đó cần có một cơ chế để thử nghiệm và điều chỉnh xung quanh việc phân phối token.

Khuyến khích danh tiếng phải diễn ra liên tục

Mối liên hệ giữa điểm số và token cung cấp một cơ chế tự nhiên để thưởng cho những người dùng có đóng góp chất lượng cao. Nhưng vì điểm số không thể chuyển nhượng, nên có yếu tố trì hoãn: những người tích lũy điểm số sớm có thể cuối cùng nhận được cổ tức không tỷ lệ, đặc biệt là trong bối cảnh nguồn cung token cố định.

Trong nhiều dự án tiền điện tử, những người nắm giữ lớn nhất cuối cùng chỉ là những người biết đến dự án sớm nhất. Nhưng những người áp dụng sớm đó không nhất thiết là những người có giá trị nhất cho tương lai của hệ sinh thái. Do đó, việc duy trì động lực cho những đóng góp và tham gia liên tục là rất quan trọng.

Một cách tự nhiên để đạt được điều này trong khung hai token là cho điểm số giảm giá trị hoặc mất giá theo thời gian. Điều này có thể được thực hiện bằng cách giảm cổ tức như một hàm của tuổi điểm số của người dùng. Nhưng một cách thực hiện đơn giản hơn là đơn giản để tổng điểm số của người dùng giảm, dù là một cách cơ học theo thời gian hay như một hàm của mức độ tham gia của người dùng so với người khác.

Điều này lại tương tự như những gì xảy ra trong trò chơi: trong bảng xếp hạng tuyệt đối, điểm số là zero-sum - nếu người chơi không duy trì đóng góp của họ, thì khi những người chơi khác vượt qua họ, họ cuối cùng sẽ mất vị trí của mình. Điều này cũng đúng trên các nền tảng sáng tạo, nơi cạnh tranh về sự chú ý của người tiêu dùng sẽ thúc đẩy sự tham gia liên tục.

Nhưng ngay cả khi tổng điểm số đang tăng lên, thay vì zero-sum, việc làm cho điểm số giảm cơ học chỉ để tạo ra động lực tham gia cũng có thể có giá trị. Việc chỉ định rõ ràng tốc độ và lý do giảm điểm số cũng có thể có giá trị, vì điều này có thể giúp người dùng tối ưu hóa mức độ đóng góp của họ.

Việc giảm điểm số có nghĩa là cổ tức token giống như cổ tức cổ phiếu tự động bị pha loãng theo thời gian, giống như các công ty niêm yết truyền thống pha loãng cổ phần của họ bằng cách phát hành cổ phiếu mới khi cần đầu tư mới để tăng giá trị. Theo nghĩa này, việc giảm điểm số phản ánh nhu cầu của người dùng về việc đầu tư liên tục vào nền tảng.

Tất nhiên, như với bất kỳ hệ thống tiền tệ nào, giá trị thực tế của token phụ thuộc vào quan điểm của cộng đồng về giá trị đó. Điều này có nghĩa là giá trị của điểm số phần lớn phụ thuộc vào giá trị cảm nhận của token. Do đó, quan điểm của cộng đồng về giá trị token ít nhất cần đủ cao để hỗ trợ tổng nguồn cung token được phân phối.

Điều này có nghĩa là nền tảng có thể cần thực hiện chính sách tiền tệ - có thể thông qua việc mua lại hoặc hạn chế giao dịch tạm thời để điều chỉnh tổng nguồn cung token. Ví dụ, trong vài tuần đầu sau khi ra mắt, BitClout không cho phép đổi BitClout thành các loại tiền tệ khác.

Hệ thống hai token mà chúng tôi mô tả cung cấp một phương pháp thay thế đơn giản: Điều chỉnh tỷ lệ tích lũy điểm số hoặc dòng cổ tức. Ví dụ, ủy ban quản lý trò chơi có thể làm cho trò chơi khó khăn hơn một chút như một cách để làm chậm việc tích lũy điểm số, hoặc có thể giảm quy mô tổng cổ tức như một cách để giảm nguồn cung token lâu dài.

Tuy nhiên, những người xây dựng phải cẩn thận với những loại can thiệp này, vì mỗi lần thay đổi cấu trúc động lực tổng thể của người đóng góp đều có thể ảnh hưởng đến hành vi của họ. Đặc biệt, bất kỳ hành động nào làm giảm giá trị điểm số một cách bất ngờ đều có thể làm tổn hại đến niềm tin của người dùng.