Michael Saylor: Mười hai nguyên tắc cải cách Bitcoin

Tác giả: Michael Saylor

Biên dịch: Gia Hoan, ChainCatcher

Sự suy tàn của chủ nghĩa chính thống Bitcoin và sự trỗi dậy của vốn số

Bitcoin bắt đầu từ một cuộc nổi dậy công nghệ chống lại trật tự hiện có, và toàn bộ tiềm năng của nó sẽ được giải phóng thực sự khi nó trở thành một cấu trúc kinh tế bao trùm.

Bitcoin đang tiến gần đến một bước ngoặt quyết định. Thí nghiệm ban đầu do các nhà mật mã học khởi xướng này, ngày nay đã phát triển thành một hệ thống vốn toàn cầu, với các bên tham gia bao gồm cá nhân, quỹ, công ty niêm yết, ngân hàng, tổ chức lưu ký, nền tảng giao dịch và thậm chí cả chính phủ.

Tuy nhiên, một phần của văn hóa Bitcoin vẫn sử dụng một bộ niềm tin hẹp hòi xuất phát từ những ngày đầu thành lập để đánh giá hệ thống kinh tế đang mở rộng này: Satoshi Nakamoto phải được tôn sùng như một nhà tiên tri; tài liệu trắng phải trả lời mọi câu hỏi; Bitcoin phải trở thành tiền tệ hàng ngày; chỉ có tự lưu ký mới là quyền sở hữu thực sự; chính phủ và ngân hàng phải biến mất; bất kỳ chứng khoán, công cụ tín dụng hoặc chứng chỉ lưu ký nào được xây dựng xung quanh Bitcoin đều chỉ là "Bitcoin trên giấy".

Những niềm tin này đã từng đóng vai trò quan trọng. Trong thời kỳ Bitcoin chưa có sự bảo đảm thể chế, khung pháp lý, lưu ký chuyên nghiệp, thanh khoản sâu và tính hợp pháp chính trị, sự hoài nghi triệt để đã bảo vệ mạng lưới mong manh này. Nhưng kinh nghiệm sinh tồn cũng có thể trở thành giáo điều: những nguyên tắc giúp một phong trào vượt qua giai đoạn đầu đời, đến giai đoạn trưởng thành lại có thể trở thành trở ngại.

Sự lựa chọn thực sự không phải là có Bitcoin hay có tổ chức, mà là lựa chọn tổ chức có thể rút lui hay không thể rút lui; lựa chọn chứng chỉ quyền lực minh bạch hay chứng chỉ quyền lực có tính lừa dối; lựa chọn đối tác giao dịch vững chắc hay đối tác giao dịch mong manh; lựa chọn quy tắc do mạng lưới thực thi hay do một phe phái nào đó áp đặt.

Tự lưu ký vẫn là một quyền quan trọng và là một lực lượng cạnh tranh ràng buộc các mô hình lưu ký khác, nhưng nó không phải là nghĩa vụ mà mọi người phải thực hiện. Tiền tệ hợp pháp vẫn sẽ phục vụ cho nhà nước, thuế, tiền lương và hoạt động thương mại, trong khi Bitcoin vẫn có thể trở thành một tài sản vốn vượt trội: khan hiếm, toàn cầu, thanh khoản cao, có thể lập trình, dễ mang theo và không phụ thuộc vào bất kỳ bên phát hành nào.

Đó chính là "cải cách Bitcoin". Nó muốn thay thế sự tôn sùng người sáng lập bằng các nguyên tắc cơ bản, thay thế sự loại trừ triệt để bằng sự thận trọng trong việc xác định đối tác giao dịch, thay thế sự lựa chọn tự do bằng giáo điều lưu ký, và thay thế thị trường vốn số mở bằng nền kinh tế tuần hoàn Bitcoin khép kín.

Khi Bitcoin gia nhập các công ty, ngân hàng, chứng khoán, tín dụng, bảo hiểm, máy móc và hệ thống chính phủ, nó sẽ không bị suy yếu. Ngược lại, đó chính là cách mà Bitcoin có thể phục vụ cho tất cả mọi người.

1. Mỗi cuộc cách mạng sẽ hình thành chính thống riêng của nó

Cách mạng bắt đầu từ việc phủ nhận các giả định cũ. Khi thành công, nó cuối cùng cũng sẽ hình thành một bộ giả định thuộc về riêng mình.

Văn hóa đầu tiên của Bitcoin ra đời trong một môi trường đầy thù địch. Mạng lưới này không có người sáng lập rõ ràng về mặt pháp lý, không có kho bạc, không có bộ phận chăm sóc khách hàng, không có sự bảo chứng của quốc gia, và không có phân loại pháp lý trưởng thành. Những người ủng hộ nó phải đối mặt với sự chế nhạo, sự không chắc chắn về quy định, sự sụp đổ của các nền tảng giao dịch, các cuộc tấn công của hacker, phá sản, và một lần nữa lại là những lời tiên tri về "cái chết của Bitcoin".

Trong những điều kiện này, sự hoài nghi là hợp lý. "Xác minh, chứ không phải tin tưởng" không phải là một khẩu hiệu, mà là một nguyên tắc hoạt động liên quan đến sự sống còn.

Một số niềm tin ban đầu đặc biệt quan trọng: tính khan hiếm của tiền tệ là rất quan trọng, xác minh mã nguồn mở là rất quan trọng, khả năng nắm giữ tài sản vô danh mà không cần giấy phép là rất quan trọng; phụ thuộc vào một quản lý duy nhất là rất nguy hiểm; chứng chỉ quyền lực không có tài sản hỗ trợ và đòn bẩy không minh bạch có thể phá hủy người dùng; quy tắc đồng thuận không thể bị sửa đổi tùy tiện vì lợi ích chính trị.

Những điều này đã là sự thật quan trọng trong quá khứ và vẫn là sự thật quan trọng hiện tại. Nhưng khi một sự thật được tuyệt đối hóa, phổ quát hóa và không còn cho phép thảo luận trong bối cảnh cụ thể, thì chủ nghĩa chính thống xuất hiện: sự không tin tưởng vào các tổ chức lưu ký kém trở thành sự không tin tưởng vào tất cả các tổ chức lưu ký; quyền tự lưu ký trở thành nghĩa vụ tự lưu ký; phản đối sự mất giá của tiền tệ trở thành lời tiên tri rằng tiền tệ chủ quyền sẽ biến mất; tôn trọng người phát minh trở thành tuân theo mọi câu nói mà người phát minh để lại; ưa thích quy tắc cơ bản đơn giản trở thành yêu cầu toàn bộ hệ thống kinh tế phải giữ đơn giản.

Sự chuyển biến này có thể hiểu được, nhưng cũng rất nguy hiểm. Khi một phong trào lấy tư thế phòng thủ của ngày hôm qua làm bản thiết kế thể chế hoàn chỉnh cho ngày mai, nó sẽ trở nên cứng nhắc và mong manh.

Tôi dùng "chủ nghĩa chính thống Bitcoin" để mô tả toàn bộ bộ niềm tin này, chứ không phải một nhóm người bất biến nào đó. Con người có thể thay đổi quan điểm, các tổ chức cũng có thể tiến hóa, bất kỳ nhãn hiệu nào cũng không thể thay thế lập luận. Chính xác hơn, chủ nghĩa chính thống Bitcoin là một lý thuyết thuần khiết: chỉ có một lịch sử có thẩm quyền, một mục đích hợp pháp, một mô hình lưu ký ưu tiên, một nơi chính trị, và một người tham gia thực sự.

Nhưng Bitcoin đã vượt qua lý thuyết này.

2. Satoshi Nakamoto là người sáng lập, không phải nhà tiên tri

Satoshi Nakamoto xứng đáng nhận được sự tôn vinh phi thường. Việc tạo ra một tài sản số khan hiếm và có thể nắm giữ trực tiếp mà không cần bên phát hành đáng tin cậy là một trong những thành tựu công nghệ vĩ đại nhất của thời hiện đại. Nhưng dù thành tựu có vĩ đại đến đâu, cũng không thể biến mọi phán đoán mà người sáng lập đưa ra trong giai đoạn đầu thành những quy tắc vĩnh viễn.

Không ai sẽ quyết định thiết kế cuối cùng của ô tô điện, nhà máy bán dẫn hay lưới điện hiện đại bằng cách nghiên cứu các ghi chú của Thomas Edison; những người tiên phong trong ngành hàng không không thiết kế ra hệ thống điều tiết hàng không thương mại; những người phát minh ra công nghệ chuyển mạch cũng không thể dự đoán mọi ứng dụng, mô hình kinh doanh và vấn đề an ninh mà Internet sau này sẽ xuất hiện.

Người sáng lập phát hiện ra nguyên lý, tạo ra nguyên mẫu, trong khi thị trường, kỹ sư, tổ chức và người dùng cùng nhau quyết định những phát minh này cuối cùng sẽ trở thành gì.

Sự biến mất của Satoshi không phải là một thiếu sót trong sự phát triển của Bitcoin, mà là bước cuối cùng của sự phi tập trung. Nếu cộng đồng Bitcoin tiếp tục coi một cá nhân vắng mặt là quyền lực tối cao, thì Bitcoin khó có thể thực sự trở thành một tài sản không thuộc về bất kỳ ai. Giao thức này có điểm khởi đầu, nhưng không có nhà tiên tri.

Điều này nhất quán với cách thức quản trị thực tế của Bitcoin. Đề xuất cải tiến Bitcoin (BIP) cung cấp một cơ chế để ghi lại và thảo luận các ý tưởng, nhưng một đề xuất được phát hành không có nghĩa là nó đúng, đã được chấp nhận, hoặc sắp được thực hiện. Kho mã BIP tự nó đã làm rõ điều này.

Mã có thể được đưa ra, nút có thể chọn chạy, thợ mỏ có thể phát tín hiệu hỗ trợ; các nền tảng giao dịch, tổ chức lưu ký, ứng dụng và người dùng có thể quyết định có công nhận nó hay không. Không có bất kỳ tác giả nào, bao gồm cả Satoshi, có thể ra lệnh cho tất cả những người tham gia này.

Do đó, cách tưởng niệm Satoshi trung thành nhất không phải là đóng băng năm 2008 trong hổ phách, mà là giữ lại những điều kiện cho phép sự thật có thể nổi lên mà không cần người thống trị: tham gia mở, quy tắc có thể xác minh, tự do phân nhánh, tự do từ chối, và quyền đưa ra lựa chọn kinh tế.

Một giao thức có thể có nguồn gốc, nhưng không cần có nhà tiên tri.

3. Tài liệu trắng là nền tảng, không phải hiến pháp

Tài liệu trắng của Bitcoin chỉ có chín trang, nhưng với mật độ cực cao đã hoàn thành một công việc phi thường. Nó đưa ra phương pháp ngăn chặn chi tiêu gấp đôi mà không cần bên thứ ba đáng tin cậy, giải thích chuỗi chứng minh công việc, cơ chế khuyến khích, và xác suất mà kẻ tấn công theo kịp chuỗi trung thực. Đây là một bài báo kỹ thuật đưa ra giải pháp thanh lịch cho một vấn đề rõ ràng.

Nhưng nó không phải là bách khoa toàn thư tài chính số. Nó không cố gắng giải quyết các vấn đề về quản trị công ty, cách ly phá sản, lưu ký tuân thủ, cấu trúc nền tảng giao dịch, luật chứng khoán, hình thành tín dụng, thuế, bảo hiểm, thừa kế, thương mại máy móc, hay cấu trúc vốn của công ty lưu ký Bitcoin. Yêu cầu nó trả lời những câu hỏi này giống như yêu cầu bài báo đầu tiên về transistor quyết định thiết kế của nền kinh tế điện toán đám mây.

Tài liệu trắng cũng không phải là tiêu chuẩn kỹ thuật cuối cùng của Bitcoin. Mạng lưới Bitcoin liên tục phát triển trong mã, kiểm tra, kinh nghiệm thực tế và sự chấp nhận rộng rãi, nhiều chức năng và thực tiễn quan trọng đã xuất hiện sau khi tài liệu trắng được phát hành. Hệ thống sống này không chỉ bao gồm một tài liệu, mà còn bao gồm phần mềm thực hiện, thư viện mật mã, thợ mỏ, nút, ví, nền tảng giao dịch, mạng lớp hai, tổ chức lưu ký, thị trường và sự phối hợp xã hội.

Tài liệu trắng xứng đáng được đọc một cách nghiêm túc, nhưng không nên được coi là kinh điển tôn giáo. Khi một cộng đồng không còn suy nghĩ từ các nguyên tắc cơ bản, tài liệu kỹ thuật sẽ trở thành kinh văn.

4. Từ tiền điện tử đến vốn số

Tiêu đề của tài liệu trắng rất rõ ràng: "Bitcoin: Một hệ thống tiền điện tử ngang hàng". Tóm tắt cũng rõ ràng đề cập rằng, thanh toán mạng có thể được gửi trực tiếp từ một bên đến bên kia.

Về điểm này, chúng ta phải tôn trọng văn bản, không cần thiết và thiếu sức thuyết phục khi viết lại rằng: những gì Satoshi mô tả chỉ là một mạng lưới thanh toán giống như vàng số.

Sai lầm thực sự của chủ nghĩa chính thống nằm ở chỗ khác: nó giả định rằng một phát minh được đề xuất lần đầu tiên phải mãi mãi trở thành mục đích kinh tế duy nhất của nó.

Bitcoin có thể truyền tải giá trị, nhưng thị trường đã phát hiện ra những mục đích sâu sắc hơn của nó. Cung cố định, khả năng nắm giữ trực tiếp, thanh khoản toàn cầu, không bị pha loãng bởi bên phát hành, thanh toán liên tục và khả năng lập trình khiến nó đặc biệt phù hợp để trở thành vốn dài hạn.

Tại Mỹ, hệ thống thuế thường coi Bitcoin là tài sản, do đó việc tiêu dùng bằng Bitcoin có thể cấu thành một giao dịch tài sản cần phải chịu thuế. Cơ quan Dịch vụ Thuế Nội địa Mỹ đã làm rõ điều này; Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ cũng coi Bitcoin là hàng hóa.

Trong khi đó, tiền lương, thuế, hợp đồng và hệ thống kế toán vẫn chủ yếu được định giá bằng tiền tệ chủ quyền. Những thực tế pháp lý và thể chế này khiến tiền tệ hợp pháp có lợi thế mạnh mẽ trong vai trò phương tiện giao dịch hàng ngày và đơn vị ghi chép.

Điều này không có nghĩa là Bitcoin đã thất bại. Vàng vẫn có giá trị kinh tế quan trọng ngay cả khi không còn được sử dụng để thanh toán tại cửa hàng tạp hóa; trái phiếu chính phủ Mỹ là một trong những tài sản thế chấp cơ bản nhất của thị trường tiền tệ, nhưng không ai dùng nó để mua cà phê; hệ thống thanh toán quan trọng nhất thường không được người tiêu dùng bình thường nhìn thấy. Ví dụ, Fedwire là hệ thống thanh toán tức thời, cuối cùng, không thể thu hồi và thường có số tiền lớn cho các tổ chức tài chính.

Một lớp cơ bản không cần phải xử lý mọi giao dịch của người tiêu dùng, nhưng vẫn có thể đóng vai trò quyết định trong nền kinh tế.

Cấu trúc trưởng thành nên có tính phân lớp. Tiền tệ chủ quyền tiếp tục được sử dụng cho thuế, tiền lương, hợp đồng, tín dụng và thương mại hàng ngày; mạng lưới thanh toán và stablecoin chịu trách nhiệm chuyển giao nhanh chóng những đồng tiền này; ngân hàng và thị trường vốn chịu trách nhiệm về thời hạn và chuyển đổi rủi ro; Bitcoin nằm ở lớp dưới cùng của những hệ thống này hoặc song song với chúng, đóng vai trò là vốn số: một tài sản có thể lưu giữ năng lượng kinh tế qua thời gian, chuyển giá trị qua không gian.

Bitcoin có thể được sử dụng để thanh toán, trong một số tình huống thậm chí sẽ là công cụ thanh toán phù hợp nhất. Nhưng vai trò có giá trị nhất của nó chưa chắc là tiền tệ bán lẻ.

Mục đích vĩ đại hơn của nó có thể là trở thành một tài sản dự trữ, cho phép các công cụ cổ phần, tín dụng, nợ, tiền tệ, công cụ tài chính và sản phẩm phái sinh mới được thiết kế xung quanh nó.

5. Tiền tệ là một cấu trúc, không phải một bộ câu hỏi giáo lý

Sách giáo khoa kinh tế thường định nghĩa tiền tệ từ ba chức năng: phương tiện giao dịch, đơn vị ghi chép và kho lưu trữ giá trị. Chủ nghĩa chính thống Bitcoin lại biến khung thực dụng này thành một bài kiểm tra thuần khiết: nếu Bitcoin là "tiền tệ", nó phải đảm nhận cả ba chức năng này cho tất cả mọi người; nếu nó không thay thế tiền tệ hợp pháp tại điểm tiêu dùng, thì cuộc cách mạng này vẫn chưa hoàn thành.

Hệ thống tài chính thực tế không hoạt động gọn gàng như vậy. Các chức năng khác nhau của tiền tệ được phân bổ giữa nhiều công cụ và tổ chức. Các hộ gia đình giữ tiền gửi ngân hàng để thanh toán, giữ trái phiếu chính phủ ngắn hạn để có tính thanh khoản, giữ cổ phiếu để tìm kiếm tăng trưởng, giữ bất động sản để lưu trữ tài sản lâu dài, sử dụng hợp đồng bảo hiểm để đối phó với tổn thất có thể xảy ra, và giữ vàng như một bảo đảm tiền tệ lâu dài. Ngân hàng trung ương sẽ phân biệt giữa tài sản thanh toán và các công cụ thanh toán được xây dựng trên đó, các công ty cũng sẽ phân biệt giữa vốn hoạt động và vốn dự trữ. Cùng một chủ thể kinh tế, trong một ngày có thể sử dụng nhiều hình thức "tiền tệ".

Tình trạng hợp pháp cung cấp lợi thế cấu trúc cho tiền tệ chủ quyền. Chính phủ thu thuế, trả lương cho nhân viên, thực hiện hợp đồng, quản lý ngân hàng và định nghĩa đơn vị ghi chép. Quỹ Tiền tệ Quốc tế chỉ ra rằng, tình trạng hợp pháp có thể có nghĩa là tiền tệ phải được sử dụng để thực hiện các nghĩa vụ tiền tệ bao gồm cả thuế. Ngay cả khi một số chính phủ bắt đầu thử nghiệm Bitcoin, những mạng lưới thể chế này sẽ không biến mất.

Do đó, việc cho rằng Bitcoin phải tiêu diệt tiền tệ hợp pháp để thành công thực sự là đánh giá thấp Bitcoin. Bitcoin không cần phải thay thế đô la Mỹ trở thành đơn vị định giá hàng hóa tạp hóa để cạnh tranh với vàng, trái phiếu, cổ phiếu và bất động sản, trở thành công cụ lưu trữ tài sản lâu dài; nó không cần phải bãi bỏ ngân hàng để cải thiện tài sản dự trữ của ngân hàng; không cần phải tiêu diệt các công ty để củng cố bảng cân đối kế toán của công ty; không cần phải đánh bại chính phủ để cung cấp cho chính phủ một tài sản dự trữ vượt trội.

Cách diễn đạt chính xác hơn là: Bitcoin tách quyền phát hành vốn cơ bản khỏi quyền tự do quyết định của nhà nước. Không có chính phủ nào có thể quyết định tổng số Bitcoin, không có ngân hàng trung ương nào có thể thiết lập đường cong lợi suất của nó, và không có công ty nào có thể làm loãng nó. Nhưng mỗi chính phủ, ngân hàng, công ty, hộ gia đình và cá nhân đều có thể sử dụng nó.

Điều này không phải là một mục tiêu nhỏ hơn, mà là một mục tiêu thực tế hơn, cuối cùng cũng lớn hơn.

6. Tự lưu ký là một quyền, không phải một nghi thức

"Not your keys, not your coins (không phải khóa riêng của bạn, không phải tiền của bạn)" là một trong những cảnh báo có giá trị nhất trong lĩnh vực Bitcoin. Nó nhắc nhở mọi người rằng, tiền gửi, số dư trên nền tảng giao dịch, cổ phần quỹ và chứng khoán công ty không tương đương với việc kiểm soát trực tiếp Bitcoin; nó buộc người dùng xem xét quyền sở hữu pháp lý, quyền rút tiền, tái thế chấp tài sản, rủi ro phá sản và rủi ro đối tác giao dịch.

Nhưng nếu câu cảnh báo này được biến thành một mệnh lệnh, yêu cầu mọi người và mọi tổ chức phải tự tay nắm giữ khóa riêng, nó sẽ trở thành một câu nói sáo rỗng.

Lưu ký về bản chất là vấn đề phân bổ rủi ro. Tự lưu ký trực tiếp loại bỏ tổ chức lưu ký, nhưng lại tập trung toàn bộ trách nhiệm vận hành vào người nắm giữ. Người nắm giữ phải tạo ra khóa riêng một cách chính xác, bảo vệ bản sao lưu, duy trì quyền riêng tư, phòng ngừa lừa đảo và phần mềm độc hại, sắp xếp cho trường hợp mất khả năng và cái chết, đối phó với sự cố thiết bị, và chống lại sự đe dọa cá nhân.

Những cá nhân có kinh nghiệm có thể làm rất tốt, nhưng những người khác có thể không thể hoàn thành công việc này một cách an toàn do thiếu khả năng thể chất, nhận thức hoặc thao tác. Một gia đình có thể cần chia sẻ quyền kiểm soát và cơ chế thừa kế; một công ty có thể cần phân chia trách nhiệm, ghi chép kiểm toán, phê duyệt đa cấp, chính sách hội đồng quản trị, và tính liên tục trong kinh doanh trong thời gian thay đổi nhân sự; chính phủ có thể cần sự ủy quyền hợp pháp và kiểm soát thể chế hóa.

Lưu ký chuyên nghiệp sẽ đưa ra rủi ro đối tác, pháp lý và tập trung, nhưng cũng có thể giảm thiểu rủi ro thao tác đơn lẻ, rủi ro nhân sự chủ chốt, sự phơi bày cá nhân và sai sót trong thao tác. Lưu ký hợp tác và chữ ký đa phương có thể phân tán thêm những rủi ro này. Các sản phẩm giao dịch trên sàn và chứng khoán có thể giao cho các tổ chức chuyên nghiệp thực hiện lưu ký kỹ thuật, đồng thời cung cấp cho nhà đầu tư cơ sở hạ tầng pháp lý và môi giới quen thuộc.

Không có một mô hình nào là tốt hơn trong mọi trường hợp. Sự lựa chọn đúng đắn phụ thuộc vào khả năng, quy mô, khu vực pháp lý, mô hình đe dọa, thời hạn đầu tư và mục đích sử dụng của người nắm giữ.

Các cơ quan quản lý cũng ngày càng công nhận thực tế này. Cơ quan Giám sát Tiền tệ Mỹ đã xác nhận rằng, lưu ký tài sản tiền điện tử thuộc về các ngân hàng quốc gia và hiệp hội tiết kiệm liên bang có thể thực hiện; Cục Dự trữ Liên bang, Công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang và Cơ quan Giám sát Tiền tệ cũng đã cùng nhau phát hành hướng dẫn quản lý rủi ro cho ngân hàng trong việc lưu ký tài sản tiền điện tử.

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ đã hủy bỏ Thông báo Kế toán Nhân viên số 121, đồng thời hủy bỏ một yêu cầu kế toán từng cản trở một số tổ chức tài chính được quản lý cung cấp dịch vụ lưu ký.

Sự phát triển của lưu ký chuyên nghiệp không phải là sự phản bội Bitcoin, mà là sự thể hiện của phân công chuyên môn. Phân công là một trong những nguồn gốc cổ xưa nhất của tiến bộ kinh tế. Chúng ta giao máy bay, nhà máy điện, bán dẫn, thiết bị y tế và hệ điều hành cho các công ty sản xuất, vì những nhiệm vụ phức tạp cần kiến thức, vốn, kiểm soát và trách nhiệm tập trung. Quản lý khóa riêng cũng không phải là ngoại lệ.

Tự lưu ký phải luôn tồn tại, vì khả năng rút lui chính là sức mạnh ràng buộc mọi tổ chức lưu ký. Nhưng một quyền bảo vệ quyền tự chủ không nên trở thành một nghi thức dùng để phủ nhận sự lựa chọn tự chủ của người khác.

"Không phải khóa riêng của bạn" tiết lộ bản chất của một chứng chỉ quyền lực, nhưng không phải là một lý thuyết hoàn chỉnh về vấn đề an toàn.

7. An toàn phụ thuộc vào hệ thống, không phụ thuộc vào thương hiệu

Sự kiện Coldcard năm 2026 đã phơi bày nguy hiểm của việc thay thế xác minh kỹ thuật bằng nhận diện thương hiệu. Coldcard đã được những người theo chủ nghĩa thuần túy Bitcoin ưa chuộng trong thời gian dài, vì nó dường như thể hiện một sự thuần khiết về mặt ý thức hệ: phần cứng chuyên dụng, chỉ tập trung vào thiết kế Bitcoin, và ý tưởng về chủ quyền cá nhân. Nhưng những đặc điểm này không đảm bảo rằng entropy ngẫu nhiên được tạo ra đúng cách.

Coinkite đã tiết lộ rằng, một loạt lỗi tích hợp đã dẫn đến việc firmware bị ảnh hưởng không sử dụng bộ phát sinh số ngẫu nhiên phần cứng như dự kiến, mà thay vào đó đã kích hoạt cơ chế quay lại phần mềm. Công ty ước tính rằng, không gian tìm kiếm thực tế của các thiết bị Mk2 và Mk3 bị ảnh hưởng khoảng 40 bit, trong khi các mẫu bị ảnh hưởng sau này khoảng 72 bit, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 128 bit ban đầu.

Công ty cảnh báo rằng, các cụm từ được tạo ra trong môi trường bị ảnh hưởng đang phải đối mặt với rủi ro trực tiếp, và việc cập nhật firmware không thể sửa chữa các cụm từ đã được tạo ra.

Đội ngũ an ninh của Block sau đó đã phân tích độc lập con đường lỗ hổng, cho biết rằng các lỗ hổng liên quan đang bị khai thác tích cực và liên kết chúng với các sự kiện trộm cắp mà người dùng Coldcard đã báo cáo.

Các báo cáo công khai sau đó cho biết, thiệt hại do sự việc này đã vượt quá 100 triệu đô la, mặc dù thông báo của nhà sản xuất không xác nhận tổng số tiền bị đánh cắp cuối cùng.

Sự việc này không chứng minh rằng thiết bị chuyên dụng không bao giờ an toàn, thiết bị chung không bao giờ an toàn, cũng không có nghĩa là phản ứng của Coldcard đã xóa bỏ toàn bộ giá trị công việc của nó. Thiết bị ký chuyên dụng có thể thu hẹp bề mặt tấn công, trong khi nền tảng chung có thể có đội ngũ kỹ sư lớn hơn, cơ chế cập nhật trưởng thành hơn và thử nghiệm rộng rãi hơn.

Mã nguồn mở giúp cho việc kiểm tra, nhưng việc công khai mã không có nghĩa là mã đã được kiểm tra, càng không có nghĩa là mã đã được biên dịch và tích hợp đúng cách, hoặc hệ thống đã được vận hành an toàn.

An toàn đến từ toàn bộ hệ thống: entropy ngẫu nhiên, phần cứng, firmware, quy trình xây dựng, chuỗi cung ứng, cơ chế cập nhật, giao diện người dùng, quy trình vận hành, sao lưu, kế hoạch phục hồi, bảo vệ quyền riêng tư và hành vi của con người. Bất kỳ logo, ý thức hệ hay tuyên bố thuần khiết nào cũng không thể thay thế cho sự phòng thủ sâu.

An toàn cá nhân làm cho vấn đề trở nên phức tạp hơn. Năm 2020, Ledger đã tiết lộ rằng cơ sở dữ liệu thương mại điện tử và tiếp thị của họ đã bị xâm nhập, cuối cùng dẫn đến việc rò rỉ khoảng 272,000 hồ sơ khách hàng bao gồm tên, địa chỉ và số điện thoại, cũng như hơn 1 triệu địa chỉ email.

Sự kiện này không rò rỉ khóa riêng của ví, nhưng cho thấy hành động mua thiết bị an toàn chuyên dụng có thể tạo ra thông tin có giá trị cho tội phạm. Kể từ đó, các cuộc tấn công bạo lực nhằm vào những người nắm giữ tài sản tiền điện tử đã trở thành một mối đe dọa thực tế đã được ghi nhận. Các cơ quan công tố Mỹ đã truy tố nhiều vụ bắt cóc, cướp nhà và ép buộc nạn nhân chuyển giao tài sản tiền điện tử.

Mật mã có thể bảo vệ khóa riêng khỏi bị phá vỡ bởi máy tính, nhưng không thể bảo vệ một người khỏi các mối đe dọa như súng, bắt cóc, nội gián, hỏa hoạn, suy giảm nhận thức hoặc thiếu sót trong sắp xếp thừa kế. Ví phần cứng có thể bảo vệ một bí mật, nhưng cũng có thể đồng thời truyền tín hiệu "có một bí mật có giá trị cao ở đây". Càng nhiều tài sản mà một người kiểm soát, càng khó để coi an toàn là một sở thích công nghệ đơn lẻ.

Đối với nhiều người nắm giữ, cấu trúc an toàn nhất có thể là sự kết hợp giữa lưu ký tổ chức, ủy quyền phân tán, trì hoãn chuyển nhượng, danh sách trắng địa chỉ rút tiền, bảo hiểm, an toàn cá nhân, bảo vệ quyền riêng tư và khả năng di chuyển tài sản. Đối với những người khác, tự lưu ký hoặc chữ ký đa phương được thiết kế nghiêm ngặt vẫn là lựa chọn phù hợp hơn.

Cải cách Bitcoin từ chối đưa ra một câu trả lời duy nhất áp dụng cho tất cả mọi người, mà kiên quyết xuất phát từ mô hình đe dọa thực tế.

8. Học cách phân biệt từ thất bại, chứ không phải hoàn toàn loại trừ

Sự thất bại của các nền tảng như Mt. Gox, Bitfinex, FTX, Celsius, Voyager, BlockFi đã khiến một thế hệ người cảm thấy hoàn toàn chính đáng tức giận. Nhưng kết luận "không bao giờ tin tưởng bất kỳ tổ chức nào" quá thô thiển, không thể thực sự bảo vệ vốn.

Những sự kiện này không giống nhau. Bitfinex đã gặp phải sự xâm nhập hệ thống, chính phủ Mỹ sau đó đã thu hồi một phần lớn Bitcoin bị đánh cắp.

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ đã cáo buộc FTX chuyển tiền của khách hàng cho Alameda Research, cung cấp quyền truy cập đặc biệt cho bên này, và che giấu rủi ro phát sinh từ đó; SEC cũng đã cáo buộc Celsius và các nhà sáng lập của nó về gian lận, tuyên bố sai lệch và thao túng thị trường.

Tài khoản sinh lãi của BlockFi đã tập hợp tài sản của khách hàng lại, tạo ra lợi nhuận thông qua cho vay và đầu tư, nhưng nó không tương đương với một tài khoản lưu ký được tách biệt khỏi rủi ro phá sản.

Sự khác biệt quan trọng nhất trong số đó không phải là điều gì mà bất kỳ doanh nghiệp nghiêm túc nào cũng không quen thuộc:

• Lưu ký không tương đương với tín dụng. Tài sản được lưu giữ không giống như tài sản được cho vay cho một bảng cân đối kế toán nào đó.

• Nền tảng giao dịch không tương đương với ngân hàng. Các địa điểm giao dịch, tổ chức cho vay, nhà môi giới, công ty tín thác và tổ chức gửi tiền có các nghĩa vụ pháp lý khác nhau và cũng có các cách thất bại khác nhau.

• Lợi nhuận không tương đương với an toàn. Cam kết lợi nhuận có nghĩa là vốn đang được sử dụng, rủi ro cũng đang được gánh chịu.

• Kiểm soát không tương đương với tách biệt. Một công ty có thể kiểm soát tài sản, nhưng những tài sản này chưa chắc đã được tách biệt về mặt pháp lý với các chủ nợ của nó.

• Danh tiếng không tương đương với xác minh. Kiểm toán, quản trị, mức vốn, bảo hiểm, kiểm soát nội bộ và quyền hợp đồng đều rất quan trọng.

Bài học thực sự cần rút ra là "người mua phải cẩn thận": làm rõ bạn đang nắm giữ chứng chỉ quyền lực gì, đối tác giao dịch là ai, tài sản thế chấp là gì, có những cơ chế kiểm soát nào, và làm thế nào để rút lui. Đừng tin tưởng vào các ngân hàng không có sự quản lý, các tổ chức cho vay không minh bạch, các dự trữ chưa được kiểm toán, các bên liên quan chưa được tiết lộ, cấu trúc vốn mong manh, và các khoản lợi nhuận không thể giải thích nguồn gốc. Nhưng cũng đừng nhầm lẫn những rủi ro này với chính bản thân phân công chuyên môn.

Rủi ro đối tác không phải là trắng đen. Nó có thể được định giá, hạn chế, phân tán, thế chấp, bảo hiểm, kiểm toán và giám sát. Hoàn toàn từ chối đối tác giao dịch sẽ không loại bỏ rủi ro, mà chỉ chuyển nó thành rủi ro thao tác, kỹ thuật, pháp lý, thừa kế và cá nhân do cá nhân gánh chịu.

Nền kinh tế Bitcoin trưởng thành cần sự thận trọng trong việc xác định đối tác giao dịch, chứ không phải sự loại trừ triệt để đối với mọi đối tác giao dịch.

9. Tài chính hóa không phải là sự phản bội Bitcoin

Chủ nghĩa chính thống Bitcoin thường coi bất kỳ chứng khoán nào liên quan đến Bitcoin đều là hàng giả: sản phẩm giao dịch trên sàn, cổ phiếu công ty niêm yết, chứng khoán chuyển đổi, cổ phiếu ưu đãi, công cụ nợ, quyền chọn, hợp đồng tương lai và chứng chỉ quyền lực hóa token đều bị gọi chung là "Bitcoin trên giấy".

Khi từ này được sử dụng để chỉ những cam kết được đóng gói giả mạo thành Bitcoin, nhưng không có tài sản thực tế hỗ trợ, nó thực sự tiết lộ một mối nguy hiểm thực sự. Nhưng nếu đưa tất cả các quyền hợp pháp và kinh tế vào cùng một loại, nó sẽ gây ra sự hiểu lầm.

Cổ phần ETP không phải là Bitcoin được tự lưu ký bởi nhà đầu tư, mà là một chứng khoán, đại diện cho quyền lợi của nhà đầu tư đối với một quỹ Bitcoin nào đó, đồng thời chịu sự ràng buộc của phí, sắp xếp lưu ký, cấu trúc thị trường và tài liệu pháp lý.

Cổ phiếu phổ thông của công ty lưu ký Bitcoin cũng không phải là biên lai có thể đổi lấy Bitcoin. Nó là quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một doanh nghiệp thực hiện hoạt động kinh doanh và huy động vốn, cần phải chịu rủi ro từ ban quản lý, nợ nần, phân bổ vốn và thị trường chứng khoán.

Cổ phiếu ưu đãi và trái phiếu là quyền lợi ưu tiên rõ ràng đối với bên phát hành, trong khi các sản phẩm phái sinh là các thỏa thuận có giá trị phụ thuộc vào giá của tài sản cơ sở. Những công cụ này khác với Bitcoin, và giữa chúng cũng không giống nhau.

Nhưng sự khác biệt không có nghĩa là gian lận, mà có nghĩa là chúng có thể phục vụ cho những mục tiêu khác nhau.

Quỹ hưu trí có thể phải nắm giữ chứng khoán đã đăng ký được lưu ký bởi các tổ chức được phê duyệt; ngân hàng có thể cần tài sản thế chấp đủ điều kiện và hệ thống kiểm soát đã được kiểm toán; công ty bảo hiểm có thể cần thời hạn, lợi suất và thứ tự thanh toán phù hợp với nợ của mình; công ty có thể muốn có sự tiếp xúc với Bitcoin, nhưng không muốn tự xây dựng hệ thống quản lý khóa riêng; nhà đầu tư có thể cần không gian lợi nhuận chuyển đổi, thu nhập hiện tại, bảo vệ giảm giá, tính thanh khoản, quyền chọn hoặc đòn bẩy.

Những gì các công cụ tài chính làm là chuyển đổi cùng một vốn cơ bản thành các chứng chỉ quyền lực mà các bảng cân đối khác nhau có thể nắm giữ.

Các kênh tổ chức đã hình thành quy mô không thể bỏ qua. Vào tháng 1 năm 2024, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Mỹ đã phê duyệt giao dịch ETP Bitcoin giao ngay.

Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2026, quỹ iShares Bitcoin của BlackRock đã công bố nắm giữ 734,261 Bitcoin, với giá trị hợp lý khoảng 43.4 tỷ đô la.

Strategy cũng đã công bố, tính đến tháng 8 năm 2026, nắm giữ 840,447 Bitcoin và đã xây dựng một hệ thống sản phẩm bao gồm cổ phiếu phổ thông, cổ phiếu ưu đãi và chứng khoán nợ xung quanh quỹ Bitcoin của mình.

Theo các ngày trên, chỉ hai cấu trúc này đã nắm giữ gần 1.6 triệu Bitcoin.

Chúng ta không thể biết rằng, nếu không có ETP, quỹ công ty, nền tảng giao dịch, lưu ký tuân thủ và chứng khoán, giá Bitcoin sẽ là bao nhiêu. Nhưng có thể chắc chắn rằng, những tổ chức này đã mở rộng kênh tiếp cận, tính thanh khoản, phạm vi nghiên cứu và hỗ trợ chính trị, cũng như mở rộng quy mô vốn có thể tham gia vào mạng lưới Bitcoin.

Mô tả của BlackRock về ETP của họ là: nó đơn giản hóa sự phức tạp trong việc lưu ký và vận hành khi nắm giữ Bitcoin trực tiếp. Đây chính là giá trị mà chủ nghĩa chính thống đã phê phán mà không nhận ra.

Tài chính hóa không phải là sự suy thoái của vốn, mà là cách mà vốn phục vụ cho nhiều nhu cầu khác nhau. Xung quanh vàng, thị trường đã phát triển ra các thanh vàng, chứng chỉ kho vàng, hợp đồng tương lai, quyền chọn, cổ phiếu mỏ vàng, cho thuê, hoán đổi, tài chính trang sức và dự trữ của ngân hàng trung ương; xung quanh trái phiếu chính phủ Mỹ, thị trường đã phát triển ra các quỹ thị trường tiền tệ, giao dịch mua lại, hợp đồng tương lai, quyền chọn, tính thanh khoản ngân hàng và hệ thống tài sản thế chấp.

Bitcoin sẽ hình thành một cấu trúc phong phú hơn, vì nó là tài sản số hóa, toàn cầu, có thể chuyển nhượng liên tục và có thể lập trình.

Tiêu chuẩn đúng đắn để đánh giá một công cụ không phải là nó có thuộc về "tài sản trên giấy" hay không, mà là: nó đại diện cho quyền hợp pháp gì? Được hỗ trợ bởi tài sản nào? Ai kiểm soát tài sản thế chấp? Có những quyền ưu tiên nào hơn? Làm thế nào để định giá? Có thể đổi hoặc chuyển nhượng không? Phí, đòn bẩy, thời hạn và cách thất bại là gì? Các tuyên bố liên quan có chính xác không?

Cách giải quyết các tài sản trên giấy kém chất lượng là thông qua việc công bố đầy đủ, chứ không phải bãi bỏ tài chính.

10. Sự thất bại của BIP-110: Niềm tin không phải là sự đồng thuận

Sự thất bại của BIP-110 là một cột mốc quan trọng, vì nó làm rõ sự xung đột giữa chủ nghĩa chính thống Bitcoin và sự phối hợp mở.

BIP-110 đề xuất tạm thời hạn chế nhiều cách viết dữ liệu vào giao dịch Bitcoin ở cấp độ đồng thuận. Mục tiêu công khai của nó là từ chối lưu trữ dữ liệu tiêu chuẩn hóa, để Bitcoin trở lại với mục đích tiền tệ mà tác giả đề xuất hiểu.

Đề xuất này không chỉ đơn thuần là khuyến nghị thợ mỏ áp dụng một chính sách nào đó hoặc điều chỉnh sở thích chuyển tiếp giao dịch của nút, mà còn đưa ra các quy tắc hiệu lực đồng thuận mới và thiết lập một khoảng thời gian tín hiệu bắt buộc: các nút tham gia sẽ từ chối các khối không phát tín hiệu hỗ trợ.

Nhưng mạng lưới kinh tế Bitcoin không theo kịp. Sau một lần phân nhánh chuỗi và sự ngừng hoạt động của việc khai thác, kho mã BIP vào ngày 9 tháng 8 năm 2026 đã đánh dấu trạng thái của đề xuất này là "Đã đóng".

Start9 sau đó đã cảnh báo người dùng trong thông báo của mình rằng, chuỗi blockchain mà BIP-110 thực hiện đã khác với chuỗi mà Bitcoin Core và Bitcoin Knots trước khi phân nhánh theo dõi; chuỗi thiểu số này trung bình mất một hoặc hai ngày để sản xuất một khối.

Kết quả này không chứng minh rằng những người ủng hộ đề xuất thiếu niềm tin. Nó chứng minh một điều quan trọng hơn: niềm tin vững chắc không đồng nghĩa với sự đồng thuận.

Các nhà phát triển có thể viết mã, người dùng có thể chạy mã, và một số ít người có thể thực hiện bất kỳ quy tắc nào đối với các khối mà họ chấp nhận. Tự do này là nền tảng của Bitcoin. Nhưng không có bất kỳ nhóm nào có thể buộc thợ mỏ cung cấp sức mạnh tính toán, buộc các nền tảng giao dịch nhận diện mã tài sản của nó, buộc các tổ chức lưu ký hỗ trợ việc rút tài sản liên quan, buộc ứng dụng hoàn thành tích hợp, buộc vốn định giá cho nó, hoặc buộc toàn bộ thị trường gọi chuỗi của nó là Bitcoin.

Do đó, quản trị Bitcoin không phải là đơn giản dân chủ, cũng không do bất kỳ bên nào trong số các nhà phát triển, thợ mỏ, nút, công ty hoặc người sáng lập quyết định một cách độc lập. Nó là sự đồng thuận chồng chéo hình thành giữa các bên tham gia chịu các chi phí khác nhau và có các cách rút lui khác nhau. Chỉ khi đủ nhiều bên tham gia hoàn thành sự phối hợp, sự thay đổi mới thành công. Một phe phái có thể từ chối tham gia, nhưng không thể thống trị tất cả mọi người.

BIP-110 cũng phơi bày một nguy hiểm khác: việc đưa "mục đích nào là hợp pháp" vào đồng thuận, một đánh giá giá trị gây tranh cãi. Đề xuất đã mô tả một số hành vi sử dụng không gian khối có phí là "lạm dụng", cố gắng trao cho một số mục đích tiền tệ được định nghĩa trước một vị trí cao hơn.

Nhưng Bitcoin không thể đáng tin cậy xác định ý định của con người từ các byte. Phí giao dịch là cơ chế phân bổ tài nguyên khan hiếm tự nhiên của thị trường; thợ mỏ chọn giao dịch, người điều hành nút chọn chính sách, và người dùng quyết định liệu một dịch vụ có đáng để trả phí hay không.

Khi có những sở thích gây tranh cãi cần được nâng lên thành luật đồng thuận, tiêu chuẩn chứng minh phải rất cao.

Mạng lưới chính thống từ chối BIP-110 không phải là từ chối chạy nút, thảo luận kỹ thuật hay bảo thủ kỹ thuật, mà là từ chối quan niệm chính thống bắt buộc. Thị trường đã chọn hiểu biết rộng rãi hơn về các mục đích tiềm năng của Bitcoin, và cũng chọn những hạn chế nghiêm ngặt hơn về "ai có quyền áp đặt quy tắc".

Bất kỳ ai cũng có thể phân nhánh Bitcoin, nhưng không ai có thể buộc mạng lưới kinh tế theo kịp.

11. Chủ nghĩa tối đa Bitcoin không có chủ nghĩa chính thống

Các nhà phê bình thường nhầm lẫn chủ nghĩa tối đa Bitcoin với chủ nghĩa chính thống Bitcoin, nhưng hai điều này không giống nhau.

Chủ nghĩa tối đa Bitcoin tin rằng, Bitcoin đại diện cho một bước đột phá kinh tế cơ bản: nó là tài sản số mạnh mẽ nhất, mạng lưới tiền tệ đáng tin cậy nhất, và là công cụ có thể trao quyền kinh tế cho hàng tỷ người. Quan điểm này có thể được xây dựng trên nền tảng đạo đức, tức là bảo vệ quyền sở hữu tài sản, hoặc trên giá trị thực dụng, tức là không phụ thuộc vào bất kỳ bên phát hành nào để lưu giữ và chuyển giao vốn.

Chủ nghĩa chính thống Bitcoin lại thêm vào một bộ tuyên bố chính trị và thể chế khác: ngân hàng không có tính hợp pháp, công ty sẽ làm suy yếu Bitcoin, lưu ký tuân thủ có nghĩa là đầu hàng, chứng khoán là giả, chính phủ phải suy tàn, tiền tệ hợp pháp phải biến mất, tự lưu ký là nghĩa vụ bắt buộc, và một số giải thích về mục đích ban đầu của Bitcoin phải chi phối mọi phát triển trong tương lai.

Một người hoàn toàn có thể là một nhà tối đa Bitcoin, đồng thời từ chối những tuyên bố này. Những người tối đa có thể tin rằng Bitcoin là vốn hàng đầu, nhưng cũng có thể đồng thời thừa nhận rằng:

• Chính phủ vẫn sẽ tiếp tục quản lý, thu thuế, giám sát và phát hành tiền tệ;

• Ngân hàng vẫn sẽ tiếp tục cung cấp dịch vụ thanh toán, lưu ký, tín dụng và chuyển đổi rủi ro;

• Công ty vẫn sẽ tiếp tục tổ chức quy mô lớn nhân lực, công nghệ và vốn;

• Chứng khoán vẫn sẽ tiếp tục phân phối rủi ro và lợi nhuận giữa các nhà đầu tư;

• Tiền tệ hợp pháp vẫn sẽ là phương tiện giao dịch chính và đơn vị ghi chép;

• Tự lưu ký, lưu ký hợp tác và lưu ký tổ chức sẽ cùng tồn tại lâu dài;

• Các tài sản khác vẫn sẽ phục vụ cho những mục đích mà Bitcoin không thể đáp ứng.

Tuyên bố thực sự của chủ nghĩa tối đa không phải là Bitcoin phải bãi bỏ toàn bộ hệ thống kinh tế, mà là Bitcoin có thể cung cấp cho mỗi người tham gia một loại vốn vượt trội hơn, từ đó cải thiện hệ thống kinh tế.

Sự phân biệt này có ý nghĩa chính trị quan trọng. Một ý thức hệ tiên đoán rằng chính phủ, ngân hàng và công ty sẽ biến mất, tự nhiên sẽ khiến những tổ chức này sinh ra thù địch; một tài sản vốn có thể tăng cường sức mạnh của chính phủ, ngân hàng, công ty, gia đình và cá nhân sẽ mời gọi chúng tham gia.

Câu chuyện trước tiên chỉ có thể tạo ra một nền kinh tế tuần hoàn khép kín hẹp, trong khi câu chuyện sau có thể hình thành một mạng lưới vốn toàn cầu.

Khi Bitcoin không còn yêu cầu mọi người phải từ bỏ nền văn minh hiện đại trước khi có quyền lợi từ nó, thì nó mới mạnh mẽ nhất.

12. Chủ quyền thực sự là khả năng rời đi bất cứ lúc nào

Mọi người đều có thể thất bại, mọi thiết bị đều có thể hỏng, mọi công ty, tiền tệ, tổ chức lưu ký và chính phủ cuối cùng đều có thể thất bại. Cuộc sống và thể chế đều có điểm kết thúc, không có nghĩa là hợp tác là không hợp lý, mà có nghĩa là mọi mối quan hệ phụ thuộc đều cần được thiết kế trước cơ chế rút lui.

Lợi thế chủ quyền mà Bitcoin cung cấp không phải là khiến mọi người trở thành một quốc gia tự cung tự cấp, mà là cho phép vốn có thể chuyển giao giữa các tổ chức lưu ký, công ty, mạng lưới và khu vực pháp lý với tốc độ và tính chắc chắn chưa từng có.

Nếu một tổ chức lưu ký xấu đi, tài sản có thể được chuyển đi; nếu một nền tảng giao dịch mất uy tín, tính thanh khoản có thể được chuyển đi; nếu một ngân hàng thay đổi điều khoản, khách hàng có thể chuyển sang ngân hàng khác; nếu một chứng khoán mất sức hấp dẫn, nhà đầu tư có thể bán ra; nếu một khu vực pháp lý trở nên không thân thiện, cá nhân có thể di chuyển tài sản, doanh nghiệp hoặc địa chỉ đăng ký của mình theo pháp luật; nếu tất cả các tổ chức đều trở nên không đáng tin cậy, việc nắm giữ trực tiếp vẫn là một lựa chọn khả dụng.

Khả năng rút lui này có thể ràng buộc các tổ chức. Khách hàng có thể chuyển tài sản đi, tổ chức lưu ký sẽ có động lực hơn để duy trì sự trung thực; nhà giao dịch có thể chuyển đi, nền tảng giao dịch sẽ có động lực hơn để duy trì tính thanh khoản; vốn có thể di chuyển, chính phủ sẽ có động lực hơn để duy trì tính cạnh tranh; nhà đầu tư có thể bán ra, công ty sẽ phải chịu trách nhiệm lớn hơn.

Tự lưu ký quan trọng không phải vì mọi người phải thực hành nó một cách cá nhân, mà vì nó luôn tồn tại, khiến các tổ chức lưu ký không thể có quyền lực tuyệt đối.

Do đó, một cấu trúc lý tưởng hơn nên giữ lại không gian lựa chọn:

• Sử dụng nhiều tổ chức lưu ký đủ điều kiện, thay vì tạo ra sự phụ thuộc không thể đảo ngược vào một tổ chức duy nhất;

• Thực hiện tách biệt tài sản và tách biệt phá sản, thay vì tạo ra các khoản mở không có bảo đảm;

• Áp dụng chữ ký đa phương và phê duyệt phân tán, thay vì để lại điểm lỗi đơn lẻ;

• Sử dụng công cụ minh bạch, thay vì các chứng chỉ quyền lực có ý nghĩa mơ hồ;

• Duy trì tính thanh khoản của thị trường, thay vì để vốn bị khóa lại;

• Thực hiện phân tán địa lý theo pháp luật, thay vì tập trung vào một khu vực pháp lý duy nhất;

• Giữ việc nắm giữ trực tiếp như một bảo đảm cuối cùng, thay vì như một màn trình diễn ý thức hệ.

Chủ quyền không phải là sự cô lập, mà là khả năng có lựa chọn, xác minh và rời đi.

13. Mười hai nguyên tắc của cải cách Bitcoin

Cải cách Bitcoin không phải là để làm suy yếu giao thức, tăng cung hoặc từ bỏ việc xác minh, mà là để phân biệt giữa các quy tắc cốt lõi không thể lay chuyển của Bitcoin và những sở thích hình thành từ một nhóm văn hóa phụ trong một thời kỳ cụ thể.

Các nguyên tắc của nó có thể được tóm tắt như sau.

1. Tối thiểu hóa giao thức, tối đa hóa kinh tế

Giữ cho lớp cơ bản an toàn, khan hiếm và chống lại mọi sửa đổi tùy tiện; đồng thời cho phép hệ thống kinh tế hình thành xung quanh nó trở nên phong phú, phân lớp và sáng tạo theo nhu cầu của con người.

2. Nguyên tắc cơ bản cao hơn sự tôn sùng người sáng lập

Nghiên cứu Satoshi Nakamoto, nhưng đừng thay thế bằng chứng, kỹ thuật hoặc sự đồng thuận bằng Satoshi. Cấu trúc này từ đầu đã được thiết kế để tiếp tục hoạt động mà không cần người sáng lập.

3. Tài liệu trắng là điểm khởi đầu cho sự khám phá

Nó giải thích một bước đột phá lớn trong thanh toán phi tập trung, nhưng không trả lời trước mọi câu hỏi trong tài chính, pháp lý, quản trị, an toàn và kinh tế.

4. Tự lưu ký là một quyền, không phải một nghi thức

Bảo vệ khả năng của mọi người nắm giữ Bitcoin trực tiếp. Khi lưu ký hợp tác hoặc lưu ký tổ chức phù hợp hơn với khả năng và tình trạng rủi ro của người nắm giữ, cũng nên tôn trọng sự lựa chọn này.

5. Bằng chứng quan trọng hơn danh tính

"Chỉ hỗ trợ Bitcoin", "mã nguồn mở", "cấp độ tổ chức", "được quản lý" và "phi tập trung" chỉ là mô tả, không phải là bảo đảm an toàn. Hệ thống nên được đánh giá dựa trên bằng chứng, cơ chế kiểm soát, động lực và cách thất bại.

6. Thận trọng trong việc xác định đối tác giao dịch, chứ không phải hoàn toàn loại trừ

Nhận diện điều gì có thể thất bại, cách phân bổ tổn thất, có những tài sản thế chấp nào, những kiểm soát nào đã được xác minh, và mất bao lâu để rút lui. Từ chối các đối tác giao dịch kém, chứ không phải từ chối hợp tác bản thân.

7. Thay thế sự khinh miệt bằng sự minh bạch

Cổ phiếu, trái phiếu, cổ phiếu ưu đãi, tiền gửi, sản phẩm phái sinh, quyền lợi tín thác và Bitcoin UTXO là các chứng chỉ quyền lực khác nhau. Mô tả chính xác chúng, thay vì thay thế phân tích bằng "Bitcoin trên giấy".

8. Phối hợp thị trường cao hơn sự cưỡng chế ý thức hệ

Có thể tranh luận sôi nổi, cũng có thể phân nhánh tự do, nhưng phải thừa nhận rằng, mạng lưới Bitcoin được xây dựng dựa trên sự chấp nhận tự nguyện của người dùng, thợ mỏ, nút, nhà phát triển, thị trường và tổ chức.

9. Tiền tệ hợp pháp và Bitcoin có thể cùng tồn tại

Tiền tệ chủ quyền phù hợp để thực hiện nghĩa vụ của nhà nước, trả lương, cung cấp tín dụng và xử lý giao dịch hàng ngày; Bitcoin phù hợp để trở thành vốn khan hiếm, dễ mang theo và không thuộc chủ quyền. Cả hai có thể tăng cường hiệu quả của nhau.

10. Khả năng chuyển nhượng là siêu năng lực của Bitcoin

Khả năng chuyển nhượng tài sản bền vững hơn bất kỳ sự tin tưởng nào vào một tổ chức lưu ký, công ty, ngân hàng, thiết bị hoặc khu vực pháp lý cụ thể. Luôn giữ lại sự lựa chọn.

11. Sự tham gia rộng rãi tự nó là một mô hình an toàn

Một mạng lưới nhận được sự hỗ trợ từ cá nhân, công ty, ngân hàng, tổ chức bảo hiểm, công ty quản lý tài sản, thợ mỏ, nhà phát triển và chính phủ, về mặt chính trị, kinh tế và kỹ thuật, sẽ có độ bền hơn so với một mạng lưới bị mắc kẹt trong một vòng tròn ý thức hệ đơn nhất.

12. Bitcoin thuộc về tất cả mọi người

Không ai nên phải có một lập trường chính trị cụ thể, nghề nghiệp, khả năng kỹ thuật, thói quen lưu ký hoặc danh tính văn hóa trước khi có quyền sử dụng vốn số.

14. Điểm đến tiếp theo của vốn số: Thị trường 100 triệu tỷ đô la

Giai đoạn tiếp theo của Bitcoin lớn hơn rất nhiều so với một ứng dụng thanh toán mới có thể bao phủ. Nó đang đối mặt với sự chuyển đổi số của vốn.

Quy mô của các quỹ vốn mà nó có thể tiếp cận lên tới hàng triệu tỷ đô la. Hiệp hội Ngành Chứng khoán và Thị trường Tài chính Mỹ (SIFMA) báo cáo rằng, vào năm 2025, tổng giá trị thị trường cổ phiếu toàn cầu khoảng 157.8 triệu tỷ đô la, quy mô chứng khoán nợ chưa thanh toán toàn cầu khoảng 160.7 triệu tỷ đô la.

Hiệp hội Vàng Thế giới ước tính quy mô thị trường vàng có thể đầu tư khoảng 15 triệu tỷ đô la.

Bất động sản, doanh nghiệp chưa niêm yết, dự trữ chủ quyền, đồ sưu tầm và các công cụ lưu trữ tài sản khác sẽ còn mở rộng thêm thị trường này.

Bitcoin không cần phải thay thế tất cả những tài sản này, mà vẫn đủ để mang lại sự thay đổi cấu trúc. Chỉ cần cung cấp cho người nắm giữ một lựa chọn thay thế hấp dẫn về tính khan hiếm, tính dễ mang theo, tính thanh khoản, độ bền và không bị pha loãng bởi bên phát hành, nó có thể phát huy tác dụng.

Khi phạm vi áp dụng mở rộng, Bitcoin có thể hỗ trợ một cấu trúc tài chính phân lớp:

• Vốn số: Bitcoin như một tài sản dự trữ và công cụ lưu trữ giá trị lâu dài;

• Cổ phần số: Các công ty tổ chức vốn, hoạt động và huy động xung quanh Bitcoin;

• Tín dụng số: Chứng khoán được thiết kế dựa trên bảng cân đối tài sản dồi dào của Bitcoin;

• Nợ số: Quyền hợp đồng có thời hạn rõ ràng và thứ tự thanh toán;

• Tiền tệ số: Tiền tệ chủ quyền được token hóa tối ưu cho giao dịch;

• Công cụ tài chính số: Các công cụ được thiết kế cho tiết kiệm và trao đổi, có tính thanh khoản và có thể tạo ra lợi nhuận;

• Sản phẩm phái sinh số: Các công cụ dùng để chuyển giao giá, độ biến động, thời hạn và rủi ro tín dụng;

• Vốn máy móc: Bitcoin được kiểm soát bởi phần mềm, thiết bị, robot, tác nhân thông minh tự chủ và cơ sở hạ tầng.

Mỗi lớp đều giải quyết các vấn đề khác nhau, do đó cũng sẽ mở rộng thị trường mà Bitcoin có thể tham gia. Những người nghỉ hưu tìm kiếm thu nhập, các công ty tìm kiếm vốn dự trữ, ngân hàng cần tài sản thế chấp, nhà đầu tư giao dịch độ biến động, chính phủ tìm kiếm dự trữ chiến lược, và máy móc cần sức mua tự chủ không cần phải sử dụng cùng một công cụ tài chính, nhưng chúng có thể chia sẻ cùng một mạng lưới vốn cơ bản.

Đó là lý do tại sao sự tích hợp của các tổ chức không phải là yếu tố bên lề cho sự thành công của Bitcoin. Thị trường vốn chuyển đổi tài sản khan hiếm thành một loạt dịch vụ; các tổ chức lưu ký cho phép nó hoạt động quy mô; các nền tảng giao dịch cung cấp tính thanh khoản; ngân hàng kết nối nó với tín dụng; các tổ chức bảo hiểm giúp hấp thụ rủi ro thao tác; các công ty tạo ra sản phẩm; chính phủ thiết lập con đường hợp pháp; các nhà phát triển làm cho hệ thống có thể lập trình; và cá nhân giữ lại quyền nắm giữ trực tiếp.

Mỗi loại người tham gia đều có thể mang lại khả năng mà những người tham gia khác không có.

Chủ nghĩa chính thống nhìn thấy sự thỏa hiệp từ sự đa dạng này, trong khi cải cách Bitcoin nhìn thấy sự phân công.

Kết luận: Bitcoin đang trưởng thành

Văn hóa sáng lập của Bitcoin hình thành từ một chuỗi phản đối: chống lại lạm phát, kiểm soát tập trung, bên thứ ba đáng tin cậy, tịch thu tài sản, đòn bẩy không minh bạch và thất bại của các tổ chức. Chính những sự phản đối này đã tạo ra một tài sản mà không tổ chức nào có thể phát hành, không người sáng lập nào có thể ra lệnh.

Nhưng sự phản đối bản thân không phải là một kế hoạch kinh tế hoàn chỉnh. Mạng lưới vốn toàn cầu không thể chỉ được xây dựng dựa trên sự phủ nhận.

Thời đại tiếp theo sẽ không phải là một nền kinh tế tuần hoàn khép kín Bitcoin như một số người ủng hộ ban đầu tưởng tượng. Chính phủ sẽ không biến mất, ngân hàng sẽ không biến mất, công ty, chứng khoán, tín dụng, nợ, sản phẩm phái sinh, tổ chức lưu ký, nền tảng giao dịch, tổ chức bảo hiểm và tiền tệ chủ quyền cũng sẽ không biến mất. Chúng sẽ cạnh tranh, thích nghi và ngày càng tích hợp với Bitcoin.

Sự tích hợp này sẽ không làm suy yếu tính khan hiếm, tính dễ mang theo hoặc tính chủ quyền của Bitcoin, mà sẽ cho phép nhiều người hơn có được những thuộc tính này thông qua nhiều hình thức hơn. Các hộ gia đình có thể nắm giữ trực tiếp, hoặc thông qua quỹ tín thác; các công ty có thể phân bổ dự trữ và phát hành cổ phần hoặc công cụ tín dụng; ngân hàng có thể lưu ký hoặc cung cấp cho vay dựa trên tài sản thế chấp; chính phủ có thể quản lý, thu thuế, mua vào hoặc sử dụng nó như một dự trữ; máy móc có thể nhận, nắm giữ và sử dụng Bitcoin theo mã.

Cải cách Bitcoin giữ lại những hiểu biết mạnh mẽ nhất của phong trào ban đầu: xác minh tài sản, giữ lại lựa chọn nắm giữ trực tiếp, và chống lại sự kiểm soát tùy tiện. Đồng thời, nó cũng muốn từ bỏ những nỗi sợ hãi có thể giới hạn Bitcoin trong tay một số ít tinh hoa công nghệ.

Không thể biết Satoshi có đồng ý hay không, và điều đó cũng không quan trọng. Cấu trúc mà Satoshi phát hành đã khiến việc cấp phép trở nên không cần thiết. Tương lai của Bitcoin sẽ không được quyết định bởi việc giải thích các văn bản cũ, mà sẽ được quyết định bởi hàng tỷ người, hàng triệu công ty, hàng nghìn tổ chức và hàng trăm chính phủ cùng chọn xây dựng cái gì.

Bitcoin bắt đầu từ tiền điện tử ngang hàng, sau đó trưởng thành thành vàng số, và hiện đang trở thành vốn số: nền tảng cho thế hệ tín dụng, cổ phần, tiền tệ và tổ chức kinh tế mới.

Mạng lưới Bitcoin không từ bỏ các nguyên tắc của mình, mà đang vượt qua những thành kiến của chính mình.

Bitcoin thuộc về tất cả mọi người.